پتروشیمی ایلام با تکیه بر توان مهندسی متخصصان داخلی، یکی از پروژه‌های قابل‌توجه بومی‌سازی تجهیزات در صنعت پتروشیمی کشور را به مرحله بهره‌برداری رسانده است. در این پروژه، به‌جای خرید یک پکیج تخصصی خارجی برای بازیابی اتیلن، راهکاری داخلی طراحی و اجرا شد که علاوه بر کاهش چشمگیر هزینه‌های سرمایه‌گذاری، از هدررفت روزانه حجم قابل‌توجهی از محصول ارزشمند این مجتمع جلوگیری می‌کند.

این سامانه بومی در واحد الفین پتروشیمی ایلام راه‌اندازی شده و امکان جمع‌آوری و بازگرداندن روزانه حدود ۶۰ تن اتیلن به فرآیند تولید را فراهم کرده است. دستاوردی که می‌تواند هم‌زمان به افزایش بهره‌وری عملیاتی، کاهش فلرسوزی و صرفه‌جویی ارزی در صنعت پتروشیمی کمک کند.

ماجرای هدررفت روزانه ۶۰ تن اتیلن در پتروشیمی ایلام چه بود؟

کیوان مختاری، رئیس واحد الفین پتروشیمی ایلام، با تشریح ضرورت اجرای این پروژه اعلام کرده است که از زمان راه‌اندازی واحد الفین در سال ۱۳۹۹، بخشی از اتیلن تولیدی در جریان مدیریت و کنترل فرآیندهای عملیاتی به مسیر فلر هدایت می‌شد.

این جریان روزانه حدود ۶۰ تن برآورد شده بود؛ حجمی از محصول ارزشمند که به‌جای استفاده در فرآیند تولید، در مشعل‌های صنعتی سوزانده می‌شد.

ادامه این وضعیت علاوه بر تحمیل هزینه ناشی از ازدست‌رفتن محصول، از منظر زیست‌محیطی نیز چالش‌هایی برای مجتمع ایجاد می‌کرد. به همین دلیل، بررسی راهکارهای فنی برای بازیابی اتیلن در دستور کار متخصصان پتروشیمی ایلام قرار گرفت.

در نخستین بررسی‌ها، خرید یک سامانه تخصصی خارجی به‌عنوان راهکار احتمالی مطرح شد؛ اما برآورد اولیه نشان می‌داد تأمین این تجهیز به حدود ۱۰ میلیون یورو سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

جایگزینی تجهیز ۱۰ میلیون یورویی با راهکار مهندسی داخلی

متخصصان پتروشیمی ایلام به‌جای حرکت به سمت خرید تجهیزات گران‌قیمت خارجی، تصمیم گرفتند با بازنگری در فرآیند عملیاتی و استفاده از ظرفیت مهندسی داخلی، راهکار مستقلی برای بازیابی اتیلن طراحی کنند.

پیشنهاد اولیه این پروژه در سال ۱۴۰۲ مطرح شد و پس از برگزاری جلسات تخصصی، مطالعات مهندسی و بررسی امکان اجرای طرح، مراحل عملیاتی آن دنبال شد.

این پروژه در شهریور ۱۴۰۵ به مرحله راه‌اندازی رسید و براساس اظهارات رئیس واحد الفین، سامانه طراحی‌شده حدود سه ماه است که در مدار بهره‌برداری قرار دارد.

مهم‌ترین ویژگی اقتصادی این طرح، اختلاف قابل‌توجه هزینه اجرای آن با گزینه وارداتی است؛ به‌طوری‌که راهکار بومی با سرمایه‌ای نزدیک به ۱۰۰ هزار دلار اجرا شد، درحالی‌که خرید نمونه خارجی حدود ۱۰ میلیون یورو هزینه در پی داشت.

بازیابی روزانه ۶۰ تن اتیلن و کاهش فلرسوزی

با بهره‌برداری از سامانه جدید، روزانه حدود ۶۰ تن اتیلن که پیش از این به مسیر فلر هدایت می‌شد، قابلیت بازگشت به چرخه تولید را پیدا کرده است.

این موضوع از چند جهت برای پتروشیمی ایلام اهمیت دارد:

کاهش هدررفت محصول ارزشمند و افزایش بهره‌وری واحد الفین

استفاده مجدد از اتیلن بازیابی‌شده در فرآیند تولید

کاهش حجم گازهای ارسالی به مشعل‌های صنعتی

بهبود عملکرد زیست‌محیطی مجتمع

کاهش وابستگی به تجهیزات و فناوری‌های وارداتی

در واقع، ارزش اصلی این پروژه تنها در کاهش هزینه خرید تجهیزات خلاصه نمی‌شود؛ بلکه جلوگیری از اتلاف مستمر محصول و افزایش بهره‌وری از ظرفیت‌های موجود نیز از دستاوردهای مهم آن به شمار می‌رود.

صرفه‌جویی ارزی قابل‌توجه با اجرای پروژه بومی

مقایسه هزینه اجرای سامانه داخلی با نمونه خارجی، یکی از مهم‌ترین ابعاد این پروژه است.

شاخص تجهیز خارجی سامانه بومی

هزینه سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیون یورو ۱۰۰ هزار دلار

روش تأمین خرید خارجی طراحی و اجرای داخلی

ظرفیت بازیابی اعلام‌شده ـ حدود ۶۰ تن در روز

وضعیت پروژه گزینه پیشنهادی در حال بهره‌برداری

زمان مطرح‌شدن طرح داخلی ـ سال ۱۴۰۲

زمان راه‌اندازی ـ شهریور ۱۴۰۵

این مقایسه نشان می‌دهد پتروشیمی ایلام توانسته است با استفاده از دانش فنی داخلی، راهکاری جایگزین برای یک تجهیز وارداتی بسیار گران‌قیمت ارائه کند.

البته محاسبه دقیق میزان صرفه‌جویی اقتصادی نهایی، به بررسی هزینه‌های بهره‌برداری، نگهداری و عملکرد بلندمدت سامانه نیز نیاز دارد.

پیگیری ثبت اختراع سامانه بازیابی اتیلن در پتروشیمی ایلام

یکی دیگر از ابعاد این دستاورد، پیگیری فرآیند ثبت اختراع فناوری طراحی‌شده است.

کیوان مختاری اعلام کرده که اقدامات مربوط به ثبت پتنت این سامانه آغاز شده و مراحل قانونی آن در حال پیگیری است. در صورت تکمیل فرآیند ثبت، این فناوری می‌تواند به‌عنوان یکی از دستاوردهای مهندسی شرکت پتروشیمی ایلام به ثبت برسد.

مستندسازی و ثبت این فناوری همچنین می‌تواند زمینه استفاده از تجربه به‌دست‌آمده در سایر مجتمع‌های پتروشیمی را فراهم کند؛ به‌ویژه واحدهایی که با چالش مشابه در زمینه ارسال محصولات ارزشمند به فلر مواجه هستند.

دستاورد پتروشیمی ایلام چه پیامی برای صنعت پتروشیمی دارد؟

پروژه بازیابی اتیلن پتروشیمی ایلام نمونه‌ای از ظرفیت مهندسی داخلی برای حل مسائل عملیاتی صنعت پتروشیمی است. در شرایطی که تأمین تجهیزات تخصصی خارجی با هزینه‌های ارزی بالا و محدودیت‌های بین‌المللی همراه است، بازطراحی فرآیندها و استفاده از توان متخصصان داخلی می‌تواند مسیرهای اقتصادی‌تری برای رفع مشکلات تولید ایجاد کند.

اهمیت این تجربه زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم در بسیاری از مجتمع‌های پتروشیمی، بخشی از مشکلات عملیاتی با اصلاح فرآیند، مهندسی مجدد و طراحی تجهیزات متناسب با شرایط واقعی واحد قابل‌حل است.

اکنون باید دید آیا تجربه پتروشیمی ایلام در بازیابی اتیلن، به الگویی برای سایر مجتمع‌های پتروشیمی کشور تبدیل خواهد شد یا خیر؛ الگویی که می‌تواند با کاهش اتلاف محصولات، صرفه‌جویی ارزی و توسعه فناوری داخلی، به افزایش رقابت‌پذیری صنعت پتروشیمی ایران کمک کند.