به گزارش پول نیوز ، مالیات در اقتصادهای نوین دیگر صرفاً یک منبع درآمد برای دولت نیست بلکه مهمترین شاخص سنجش کیفیت حکمرانی، شفافیت اقتصادی و تحقق عدالت اجتماعی به شمار میآید. هر اندازه پایههای مالیاتی شفافتر نظام وصول هوشمندتر و برخورد با فرار مالیاتی قاطعتر باشد به همان میزان امکان توسعه پایدار کاهش وابستگی به درآمدهای ناپایدار و افزایش اعتماد عمومی فراهم خواهد شد.
آذربایجان غربی در ماههای اخیر تصویری متفاوت از این رویکرد ارائه کرده است تصویری که در آن دستگاه قضایی اداره کل امور مالیاتی، اداره کل امور اقتصادی و دارایی و مجموعه دستگاههای اجرایی استان، با اتکا به همافزایی نهادی مقابله با فرار مالیاتی را از یک اقدام صرفاً درآمدی به مأموریتی برای صیانت از حقوق عمومی تبدیل کردهاند.
برگزاری نشست تخصصی بررسی پروندههای فرار مالیاتی با حضور رئیس کل دادگستری آذربایجان غربی، دادستان مرکز استان و مدیران دستگاههای مرتبط، نقطه عطفی در این مسیر بود. نتیجه این همکاری، وصول حدود دو همت از محل پرونده های فرار مالیاتی است رقمی که نشان میدهد مقابله با فعالیتهای متقلبانه، شرکتهای صوری، دلالیهای غیرشفاف و پنهانسازی درآمدها علاوه بر استیفای حقوق بیتالمال ظرفیت قابل توجهی برای تأمین منابع پایدار کشور ایجاد میکند.
ناصر عتباتی، رئیس کل دادگستری آذربایجان غربی، با تأکید بر اینکه فرار مالیاتی باید به حداقل ممکن برسد در واقع بر یکی از بنیادیترین اصول عدالت اقتصادی تأکید کرد اینکه قانون نباید میان فعال اقتصادی قانونمدار و سودجوی متخلف تفاوتی قائل شود. از منظر حقوق عمومی، آنچه دستگاه قضایی با آن برخورد میکند صرفاً بدهی مالیاتی نیست، بلکه رفتارهای مجرمانهای است که با جعل، فریب، شرکتهای صوری، کتمان درآمد و معاملات صوری، حقوق عمومی را تضییع میکنند.
این رویکرد با تأکید دادستان مرکز استان نیز تکمیل شد؛ جایی که تصریح کرد دستگاه قضایی وارد اختلافات عادی مالیاتی نمیشود، بلکه تنها جرایم مالیاتی و اقدامات متقلبانه را مورد تعقیب قرار میدهد. این تفکیک، نشاندهنده بلوغ نظام حقوقی در حوزه مالیات است؛ زیرا مرز میان اختلاف اداری و جرم اقتصادی را روشن میسازد.
از سوی دیگر، آمارهای رسمی اداره کل امور مالیاتی استان نیز از موفقیت نظام مالیاتی حکایت دارد. تا پایان دیماه ۱۴۰۴، بیش از ۱۱.۳ همت درآمد مالیاتی در استان وصول شده که معادل ۹۲.۵ درصد اهداف تعیینشده بوده است؛ رقمی که بیانگر افزایش شفافیت اقتصادی، توسعه سامانههای هوشمند و ارتقای تمکین مالیاتی است. اما اهمیت این موفقیت تنها در حجم درآمد نیست بلکه در نحوه بازگشت این منابع به جامعه نهفته است.
مالیات زمانی مشروعیت اجتماعی پیدا میکند که مردم آثار آن را در زندگی روزمره خود مشاهده کنند. اختصاص صدها میلیارد ریال از محل مالیات بر ارزش افزوده برای ترمیم حقوق بازنشستگان، تأمین اعتبار پروژههای عمرانی، تکمیل طرحهای نیمهتمام و اجرای طرح نشاندار کردن مالیات نمونههایی روشن از همین بازگشت سرمایه اجتماعی است.
بیشتر بخوانید مالیات در آذربایجان غربی از درآمد پایدار تا شتاب دهنده توسعه استان
نشاندار کردن مالیات؛ نوآورانهترین برنامه نظام مالیاتی
طرح نشاندار کردن مالیات یکی از نوآورانهترین برنامههای سالهای اخیر نظام مالیاتی کشور است طرحی که در آن مؤدی میتواند محل هزینهکرد بخشی از مالیات خود را انتخاب کند. این سیاست، مالیات را از یک تکلیف قانونی صرف، به مشارکت مستقیم شهروندان در توسعه استان تبدیل کرده است. تخصیص صدها میلیارد تومان اعتبار به دهها پروژه عمرانی، آموزشی، ورزشی و خدماتی در آذربایجان غربی، ثمره همین نگاه مشارکتی است.
در کنار این دستاوردها، برنامههای وزارت امور اقتصادی و دارایی برای جذب سرمایهگذاری، تسهیل محیط کسبوکار و توسعه زیرساختهای اقتصادی استان نیز نشان میدهد که سیاست مالیاتی امروز، صرفاً محدود به وصول درآمد نیست، بلکه بخشی از راهبرد توسعه منطقهای محسوب میشود. از جمله برنامههای اخیر، پیگیری اجرای طرحهای جدید سرمایهگذاری خارجی در استان است که میتواند ظرفیتهای تولید و اشتغال را تقویت کند.
فرار مالیاتی به معنای برهم خوردن رقابت سالم اقتصادی است
از منظر اقتصادی، فرار مالیاتی تنها به معنای کاهش درآمد دولت نیست بلکه به معنای برهم خوردن رقابت سالم اقتصادی است. هنگامی که فعال اقتصادی قانونمدار مالیات میپردازد اما فرد متخلف با پنهانسازی درآمد از پرداخت آن میگریزد، هزینه تولید برای بنگاه سالم افزایش یافته و انگیزه فعالیت شفاف کاهش مییابد. بنابراین، مقابله با فرار مالیاتی، حمایت از تولید، سرمایهگذاری سالم و رقابت عادلانه نیز هست.
از منظر قضایی نیز مبارزه با فرار مالیاتی، مصداق روشن صیانت از حقوق عامه و دفاع از بیتالمال است. منابعی که از طریق برخورد با جرایم مالیاتی وصول میشوند، در نهایت صرف توسعه زیرساختها، آموزش، سلامت، خدمات عمومی، حمایت از اقشار آسیبپذیر و تکمیل پروژههای عمرانی خواهند شد. بنابراین، هر پرونده موفق فرار مالیاتی، در حقیقت گامی در مسیر توسعه استان است.
آینده اقتصاد کشور، به درآمدهای پایدار، شفاف و عادلانه وابسته است
امروز تجربه آذربایجان غربی نشان میدهد که همکاری نزدیک میان دستگاه قضایی، اداره کل امور مالیاتی، اداره کل امور اقتصادی و دارایی، سازمان مدیریت و برنامهریزی و سایر دستگاههای اجرایی، میتواند الگوی موفقی برای سایر استانهای کشور باشد. این همافزایی نهادی، علاوه بر افزایش درآمدهای پایدار، اعتماد عمومی به نظام مالیاتی را نیز تقویت میکند. در نهایت، باید پذیرفت که آینده اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به درآمدهای پایدار، شفاف و عادلانه وابسته است. نفت دیگر نمیتواند تکیهگاه مطمئن توسعه باشد؛ اما مالیات، اگر با عدالت، شفافیت و هوشمندی وصول و هزینه شود، میتواند ستون اصلی حکمرانی اقتصادی کشور باشد.
آذربایجان غربی امروز با وصول ۱۱.۳ همت درآمد مالیاتی، کشف و وصول ۲ همت از پروندههای فرار مالیاتی، تشکیل ۱۴۰۰ پرونده در حوزه جرایم مالیاتی، اجرای طرحهای مشارکتی و تقویت حکمرانی دادهمحور، نشان داده است که مسیر توسعه از عدالت مالیاتی میگذرد؛ عدالتی که در آن همه در برابر قانون برابرند، هیچ متخلفی حاشیه امن ندارد و هر ریال مالیات، به سرمایهای برای رفاه عمومی، رشد اقتصادی و آیندهای پایدار تبدیل میشود. این همان الگویی است که میتواند مالیات را از یک الزام قانونی، به سرمایه اجتماعی و موتور محرک توسعه پایدار ایران بدل سازد.
یادداشت: شاهرخ احمدزاده
آژانس خلاقیت کوانتا