صنعت معدن به عنوان مادر صنایع، نقشی حیاتی در تامین استقلال اقتصادی و خنثیسازی اثرات تحریمهای بینالمللی ایفا میکند. دهم تیرماه، روز ملی صنعت و معدن، بهانهای است تا دستاوردهای بزرگ مهندسان ایرانی در مسیر خودکفایی مورد بازبینی قرار گیرد. شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران (ایمپاسکو) با مدیریت مجتمعهای استراتژیک در حوزههای فسفات، پتاس، سرب و روی، و زغالسنگ، توانسته است با تکیه بر توان داخلی، بسیاری از حلقههای مفقوده زنجیره تامین را جبران کند. خودکفایی در تولید کاتد مس، شمش روی و کنسانترههای تخصصی، ایران را در زمره ده کشور برتر معدنی جهان قرار داده است. عزم ملی در این مسیر، تنها به تولید ختم نمیشود، بلکه شامل ساخت داخل ماشینآلات سنگین معدنی، سیستمهای اتوماسیون کارخانهها و نرمافزارهای مدلسازی سهبعدی معادن نیز میگردد. پیش از این، بخش عمدهای از تجهیزات حفاری، لودرهای غولپیکر و آسیاهای خودمورد (SAG) از طریق ارزبریهای سنگین وارد کشور میشد. اما امروز، با همکاری ایمپاسکو و شرکتهای دانشبنیان، بیش از شصت درصد قطعات مصرفی و دپارتمانهای فرآوری در داخل کشور تولید و بومیسازی شده است. این امر نه تنها باعث حفظ میلیونها دلار ارز در چرخه اقتصادی کشور شده، بلکه زمان تعمیرات و نگهداری را به شکل چشمگیری کاهش داده است. توسعه پایدار در گرو پیوند میان دانشگاه و صنعت است. ایجاد مراکز نوآوری در جوار معادن بزرگ کشور و تخصیص درصدی از درآمد شرکتهای معدنی به امور پژوهشی، موتور محرک این خودکفایی بوده است. کشف عناصر نادر خاکی (REE) و لیتیوم که به طلای سفید معروفاند، از دیگر دستاوردهای عزم ملی در سالهای اخیر است که میتواند ایران را به تامینکننده اصلی باتریهای خودروهای الکتریکی در منطقه تبدیل کند. نگاه به آینده نشان میدهد که با ادامه این مسیر، ایران نیازی به واردات مواد اولیه پایه نداشته و میتواند به عنوان یک صادرکننده قدرتمند محصولات با ارزش افزوده بالا در بازارهای جهانی قد علم کند.
جدول مقایسه درصد خودکفایی و بومیسازی در زنجیره معدن
|
کشور / شرکت
|
درصد بومیسازی تجهیزات
|
واردات ماشینآلات ($M)
|
سهم شرکتهای دانشبنیان
|
تولید عناصر نادر (تن)
|
خودکفایی فولاد (%)
|
بودجه تحقیق و توسعه
|
اشتغال زنجیره تامین
|
صادرات محصولات پایه
|
رتبه جهانی معدن
|
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
ایران (ایمپاسکو)
|
62
|
180
|
28%
|
450
|
98
|
140 ($M)
|
250,000
|
12.5 ($B)
|
10
|
|
چین (Chinalco)
|
95
|
450
|
65%
|
120,000
|
100
|
2,500 ($M)
|
3,500,000
|
85.0 ($B)
|
1
|
|
روسیه (Nornickel)
|
78
|
320
|
40%
|
8,500
|
95
|
850 ($M)
|
450,000
|
22.0 ($B)
|
5
|
|
برزیل (Vale)
|
85
|
600
|
35%
|
1,200
|
85
|
1,100 ($M)
|
600,000
|
45.0 ($B)
|
3
|
|
استرالیا (BHP)
|
90
|
1,200
|
45%
|
22,000
|
92
|
1,800 ($M)
|
800,000
|
120.0 ($B)
|
2
|
|
هند (NMDC)
|
70
|
250
|
25%
|
3,500
|
90
|
350 ($M)
|
320,000
|
15.0 ($B)
|
7
|
|
شیلی (Codelco)
|
82
|
480
|
30%
|
850
|
75
|
650 ($M)
|
280,000
|
18.0 ($B)
|
6
|
|
آفریقای جنوبی
|
65
|
380
|
20%
|
4,200
|
80
|
420 ($M)
|
410,000
|
14.0 ($B)
|
8
|
|
کانادا (Barrick)
|
88
|
550
|
50%
|
6,800
|
95
|
920 ($M)
|
210,000
|
25.0 ($B)
|
4
|
|
قزاقستان (Kazakhmys)
|
55
|
290
|
15%
|
1,800
|
88
|
210 ($M)
|
180,000
|
8.5 ($B)
|
12
|
منابع:
- درگاه اطلاعرسانی شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایران
- آمارهای گمرک جمهوری اسلامی ایران و وزارت صنعت، معدن و تجارت
آژانس خلاقیت کوانتا