به گزارش پول نیوز ، تورم در اقتصاد ایران دیگر از قالب یک پدیده صرفاً اقتصادی خارج شده و به یک «متغیر زیستی» تبدیل گشته است؛ پدیدهای که سایهاش بر تمامی تصمیمات خرد و کلان جامعه، از سفرههای کوچک خانوارها تا اتاقهای فکر سیاستگذاری، سنگینی میکند. در حالی که آمارهای رسمی حکایت از نوسانات نرخ تورم در کانالهای مختلف دارند، پرسش بنیادین افکار عمومی و فعالان اقتصادی همچنان پابرجاست: این اسب سرکش تا کی میتازد و مهار آن در دستان کیست؟
ریشههای یک بیماری نیمقرنی
برای درک زمان پایان تورم، ابتدا باید پذیرفت که ما با یک «سرماخوردگی موقت» روبهرو نیستیم، بلکه با یک «بیماری مزمن ساختاری» مواجهیم که بیش از پنج دهه است در کالبد اقتصاد ایران ریشه دوانده. کارشناسان اقتصادی بر این باورند که تورم در ایران، معلولی است که از سهگانه «ناترازی بودجه»، «شتاب نقدینگی» و «تکانههای ارزی» تغذیه میکند.
دولتها در دهههای اخیر، همواره با شکاف عمیق میان درآمدها و هزینهها روبهرو بودهاند. این کسری بودجه، که اغلب به دلیل بروکراسی تورمزا و پروژههای غیراقتصادی شکل گرفته، در نهایت به بنبستِ استقراض از بانک مرکزی یا فشار به نظام بانکی ختم شده است. خروجی این فرآیند، پمپاژ نقدینگی به اقتصادی است که بخش تولید آن به دلیل موانع کسبوکار، توان جذب این حجم از پول را ندارد. در نتیجه، پولِ مازاد به جای آنکه چرخ تولید را بچرخاند، به سیلابی تبدیل میشود که بازارهای دارایی (ارز، طلا و مسکن) را در مینوردد و قیمتها را به عرش میرساند.
متغیر ارز؛ بنزین بر آتش انتظارات
در اقتصاد ایران، نرخ ارز تنها قیمت یک کالا نیست، بلکه «دماسنج انتظارات تورمی» است. هر جهش در بازار ارز، به سرعت در زنجیره تأمین کالاها نشست میکند. از آنجا که بخش بزرگی از نهادههای تولید و کالاهای واسطهای وابسته به واردات هستند، شوکهای ارزی بلافاصله قیمت تمامشده محصول نهایی را بالا میبرند. تحریمهای بینالمللی نیز با محدود کردن دسترسی به منابع ارزی و افزایش هزینههای مبادله، این روند را تشدید کردهاند. تا زمانی که نااطمینانیهای سیاسی بر فضای اقتصادی حاکم باشد، انتظارات تورمی جامعه اجازه فرود قیمتها را نخواهد داد.
این ماراتن تا کی ادامه دارد؟
پاسخ به این سوال که «تورم تا کی ادامه دارد؟» در گرو بازگشت به عقلانیت اقتصادی است. پیشبینیهای واقعبینانه نشان میدهد که بدون تغییر در پارادایمهای حکمرانی اقتصادی، تورم همچنان به صورت چسبنده در سطوح بالا باقی خواهد ماند. اگرچه ممکن است با سیاستهای انقباضی کوتاهمدت، شاهد کاهش مقطعی نرخ تورم باشیم، اما مهار پایدار آن نیازمند یک «جراحی سخت» است.
به باور تحلیلگران، تورم زمانی به پایان راه خود نزدیک میشود که «موتور تولید پول» خاموش شود. این امر مستلزم آن است که دولت از نقش «توزیعکننده رانت» به نقش «تسهیلگر تولید» تغییر وضعیت دهد. اگر بودجه سالانه بدون اتکا به استقراض پنهان بسته شود و بانک مرکزی از یک نهاد فرمانبر به یک نهاد ناظر و مستقل تبدیل گردد، میتوان به افول دوران تورمهای دو رقمی امیدوار بود.
نقشه راه مهار؛ از انضباط مالی تا دیپلماسی فعال
برای خروج از این بحران، اقتصاد ایران به یک بسته جامع اصلاحی نیاز دارد که شامل محورهای زیر است:
انضباط آهنین در بودجه
دولت باید هزینههای جاری خود را با درآمدهای واقعی (نه خیالی) تراز کند. رفع ناترازیهای بزرگ در صندوقهای بازنشستگی و نظام بانکی، پیششرط هرگونه موفقیت در مهار تورم است.
استقلال واقعی بانک مرکزی
تا زمانی که بانک مرکزی صندوقدار دولت باشد، تورم مهار نخواهد شد. نرخ بهره و سیاستهای پولی باید بر اساس واقعیتهای اقتصادی و نه دستورات سیاسی تنظیم شوند تا رشد نقدینگی به زیر نرخ رشد اقتصادی برسد.
آزادسازی پتانسیلهای تولید
حذف قوانین مخل کسبوکار و ایجاد امنیت قضایی برای سرمایهگذاران، میتواند نقدینگی سرگردان را به سمت فعالیتهای مولد هدایت کند. وقتی عرضه کالا افزایش یابد، فشار تقاضا بر قیمتها کاهش مییابد.
ثباتبخشی به نرخ ارز از مسیر دیپلماسی
کاهش تنشهای بینالمللی و بازگشت به چرخه تجارت جهانی، دسترسی به منابع ارزی را تسهیل کرده و ریسکهای سیستماتیک را کاهش میدهد. این امر به معنای فروکش کردن انتظارات تورمی در ذهن جامعه است.
بیشتر بخوانید:تورم لجام گسیخته در اقلام اساسی خوراکی / تورم روغن جامد به ۳۷۵ درصد، برنج خارجی ۲۰۹ درصد و سس مایونز به ۱۹۰.۱ درصد رسیده است
مهار تورم در ایران، نه یک آرزوی دستنیافتنی، بلکه یک انتخاب است. این ماراتن فرساینده زمانی به پایان میرسد که سیاستگذار بپذیرد راه درمان از مسیر «فرمانهای قیمتی» و «تعزیرات» نمیگذرد، بلکه از کوچه «اصلاحات ساختاری» و «انضباط مالی» عبور میکند. جامعه ایران تشنه ثبات است؛ ثباتی که نه با شعار، بلکه با اعداد و ارقام واقعی بر سفرهها پدیدار شود. تا آن زمان، اقتصاد ایران در وضعیت «بیمار تحت مراقبت» باقی خواهد ماند، مگر آنکه ارادهای پولادین برای جراحی ریشههای تورم شکل بگیرد.
عسل موسوی
آژانس خلاقیت کوانتا