به گزارش موج، بيش از يک سوم تجارت جهاني سيگار، يعني 350 ميليارد دلار در سال، به طور مستقيم و غير مستقيم از راه غير قانوني و با فرار از پرداخت عوارض گمرکي و ماليات صورت مي گيرد که اين واقعيت موجب کاهش قيمت و افزايش تقاضاي سيگار و همچنين زير سوال رفتن قوانين مالياتي مربوط به سيگار که در جهت کاهش مصرف آن وضع شده است، مي شود.

اين امر موجب مي شود که، سلامت عده بيشتري از انسان ها به خاطر افزايش مصرف سيگار در خطر مي افتد و بستر مناسبي براي جرائم سازمان يافته، پولشويي و اخاذي ايجاد مي شود. اين اقدام که در فاز اول کاهش درآمد دولت را از اين صنعت در پي دارد ، باعث مي شود تا بيشترين سود اين کالا به جيب قاچاقچيان فعال در جرائم سازمان يافته وارد شود.

از سوي ديگر شرکت هاي توليد کننده سيگار هم که نمي توانند قوانين سختگيرانه درخصوص واردات کشورهاي مختلف را بپذيرند از قاچاق گسترده سيگار سود سرشاري مي برند چرا که عرضه توليدات آنها از راه قاچاق موجب مي شود از يکسو اين توليدات ارزان تر به دست مصرف کننده برسد، بنابراين تقاضاي سيگار بالا مي رود و از سوي ديگر تهيه سيگار را براي افرادي که در صورت گران بودن به فکر ترک آن مي افتند، آسان تر مي کند . دوم اينکه هيچ گونه حق و حقوقي را به کشور وارد کننده پرداخت نمي کنند.

حجم بالاي قاچاق دخانيات در نهايت دولت ها را مجبور به کاهش ماليات بر اين کالا به منظور تسلط يافتن بر جريان عرضه و مصرف آن مي کند . ولي اين امر موجب کاهش هرچه بيشتر قيمت سيگار و افزايش تقاضاي آن مي شود که در اين حالت نيز شرکت هاي دخانيات سود مي برند . اين در حالي است که بانک جهاني افزايش قيمت را سياستي کليدي براي کنترل مصرف سيگار دانسته قاچاق، اثر بخشي اين سياست را مورد ترديد قرار مي دهد.

قاچاقچي ها معمولا فعاليت هاي شبه تجاري را براي سنجش هزينه ها، سود ها و مخاطرات شرکت در قاچاق در پيش مي گيرند ولي هر ميزان که اعمال قانون بيشتر مي شود هزينه ها و مخاطرات فراروي قاچاق اين پديده را کاهش مي دهد. اما نکته اساسي اين است که قاچاق در جايي که ميزان ماليات و تعرفه هاي گمرکي در کشورهاي همسايه متغيير و بي ثبات باشد افزايش مي يابد. اغلب سيگارت هاي قاچاق داراي مارک هاي شناخته شده بين المللي هستند و قاچاقچيان سازمان يافته مي توانند بدون پرداخت ماليات، يک کانتينر حاوي 10 ميليون نخ سيگارت را به قيمت 200 هزار دلار خريداري کنند.

اين تعداد سيگارت در اتحاديه اروپا با احتساب ماليات هاي داخلي ، ماليات بر ارزش افزوده و ماليات بر واردات، حداقل يک ميليون دلار ارزش دارد. براساس گزارش سازمان بهداشت جهاني در طي سال هاي 2004-2002 ميلادي دو منطقه در جهان وجود دارند که داراي بيشترين سهم قاچاق سيگارت محسوب مي شوند. الف) منطقه هلال طلايي شامل ايران، پاکستان و افغانستان). ب) منطقه مثلث طلايي شامل برمه ، لائوس و تايلند.

از مجموع پنج هزار و 600 ميليارد نخ مصرف سالانه سيگارت در جهان ، بين 11-10 درصد آن از طريق قاچاق تامين مي شود ( گزارش سازمان بهداشت جهاني در سال 2005) که بيشترين سود را براي قاچاقچيان اين کالا به دنبال دارد . در سال 79 مصرف تقريبي کل کشور برابر با 50 ميليارد نخ بوده است که در همان سال 3/34 ميليارد نخ سيگارت قاچاق وارد کشور شده است . اين رقم از مجموع توليدات داخلي واردات رسمي ( در حد صفر ) و کسر آن از مصرف کل به دست آمده است.

اما با سياستهاي نرم افزاري شرکت دخانيات و باتوجه به رقم مصرفي 60 ميليارد نخ در سال 1387 رقم قاچاق به 7 ميليارد نخ رسيده است که اميد است اين روند ادامه پيدا کند. براي مقايسه اگر ظرفيت يک تريلي 17 متري را 10 ميليون نخ سيگارت در نظر بگيريم ميزان حجم قاچاق در سال 79 برابر سه هزار و 430 دستگاه تريلي و به عبارتي بيش از 58 کيلومتر تريلي بوده است .

اين امر نشان مي دهد به دليل برخوردهاي غير اصولي با صنعت دخانيات کشور طي دهه هاي گذشته علاوه بر کاهش توانايي توليد بر اساس تقاضا موجب رونق قاچاق سيگارت در کشور شده است. امروزه عمده قاچاق سيگار از طريق مرزهاي زميني و بازگشت مجدد غير قانوني سيگارهاي ترانزيت شده از مبادي رسمي کشور است . در واقع سيگاري که از طريق مرزهاي قانوني وارد گمرکات کشور مي شود پس از طي مسير ترانزيت وخروج از کشور دوباره از طريق مرکزهاي شرقي و غربي به صورت قاچاق به سرزمين اصلي سرازير مي شود .

چنانچه ترانزيت محصولات يک شرکت خارجي در 9 ماهه سال 1386 از بندر شهيد رجايي به گمرکات دوغارون و سرخس بالغ بر يک ميليون کارتن بود که سهم عمده قاچاق در داخل کشور نيز در ارتباط با محصولات اين شرکت بوده است .

اگر سود هر کارتن 200 دلار باشد معادل 200 ميليون دلار سود خالص نصيب اين قاچاقچيان شده است که مبالغ قابل توجهي از حقوق دولت در اين راستا از بين رفته است. امروز شرکت هاي دخانيات و واسطه هاي بين المللي کالاهاي دخاني با استفاده از ابزار ترانزيب و استفاده از پوشش دروغين عبور کالا از يک کشور سودي را به دست مي آورند که در مقايسه با واردات رسمي بسيار بالاتر است.

امروز انگيزه هاي عرضه ارزان محصولات دخاني و عدم پردا9خت هزينه واردات قانوني و رسمي شامل حقوق گمرکي باعث شده تا قاچاقچيان براي کسب منافع بيشتر از تمام روش ها براي عرضه محصولات استفاده کنند.

بنابراين امروز استراتژي شرکت دخانيات ايران جهت سلامت مصرف کنندگان و جلوگيري از خروج ارز و همچنين تبعات گزينه قاچاق و مبارزه با اين پديده واردات رسمي را مطابق با استانداردهاي جهاني انجام مي دهد و از اين طريق علاوه بر نظارت کامل بر محصولات وارداتي درآمد دولت را ازمحل واردات افزايش مي دهد و در دومين اقدام شرکت دخانيات براساس برنامه راهبردي خود براي دستيابي به بازار مصرف داخل و تامين نياز مصرف کننده داخلي پا را فراتر نهاده و با مشارکت بخش خصوصي و توليد در داخل کشور به دنبال نظارت مطلق بر توليدات مطابق با استانداردهاي جهاني ، جلوگيري از خروج ارز و سرمايه و نهايتا اشتغال زايي در کشور بوده است که اقدامات در خور تحسين اين شرکت امروز بهترين دليل براي اين امر است.

نهايت امر اينکه شرکت دخانيات ايران بر پايه اين استراتژي خاص خود به دنبال افزايش ريسک پذيري قاچاق اين کالا در کشور است چرا که پديده قاچاق علاوه بر سود جويي کلان موجب ورود کالاهاي مغاير با استانداردهاي جهاني و غير بهداشتي به داخل کشور خواهد شد. نصب هالوگرام روي توليدات داخلي و وارداتي از ديگر اقدامات شرکت دخانيات ايران جهت افزايش ريسک پذيري قاچاق سيگارت محصوب مي شود . اما دلايل مهم افزايش قاچاق را مي توان در بندهاي زير عنوان نمود که انشاء ا... با برنامه ريزي و همکاري نيروهاي مرتبط اين مشکلات نيز حل خواهد شد:

- عدم کنترل جدي و مستمر مرزها و مسيرهاي عبوري .

- تفاوت قيمت فاحش بين محصولات با پيام بهداشتي مصور و غير مصور .

- کاهش ريسک قاچاق .

- کاهش واردات و اعمال سقف واردات.

متاسفانه امروز برخي قاچاقچيان با سوء استفاده از تصاوير بهداشتي مصور بر روي پاکات سيگار و تقلبي وقاچاق اعلام کردن اين سيگارها، توانسته اند سيگارهاي فاقد هشدارهاي بهداشتي را به عنوان سيگار اصلي به مصرف کنندگان بقبولانند و سود سرشاري را نصيب خود نمايند که بايستي در اين راستا اقدامات جدي صورت گيرد. اين درحالي است که بسياري از سيگارهاي قاچاق شده به کشور از انواع تقلبي و کاملا غير بهداشتي هستند اما در ميان سيگارهاي معتبر مارک مارلبرو بيش از همه به کشور قاچاق مي شود که 3.2 درصد از کشفيات سيگارهاي قاچاق شرکت دخانيات را شامل مي شود.

اين درحالي است که امسال در کشف سيگار مارلبرو موفق عمل شده و 3.2 درصد از کل کشفيات قاچاق رقم بالايي است در صورتي که اصلي ترين برندي که براي واردات و توليد قانوني سيگار با شرکت دخانيات همکاري مي کند فقط 7.2 درصد از بازار مصرف را در اختيار دارد.

ذکر اين نکته ضروري است که بسياري از سيگارهايي که به صورت قاچاق به کشور وارد مي شود تقلبي و بسيار خطرناک هستند و به دليل سرطان زا بودن امکان ورود آنها به بازار مصرف وجود ندارد.

اما سيگارهاي ديگري که از برندهاي معروف بوده و به صورت قاچاق به کشور وارد مي شود به هر ميزان که کشفيات وجود داشته باشد شرکتهاي توليد کننده موظفند خسارات آن را پرداخت کنند.