بانکها و مسئولیتهای اجتماعی

پول نیوز، گروه بانک و بیمه - مسئولیت اجتماعی یا مسئولیت پذیری اجتماعی، مفهومی گسترده و چند وجهی و مجموعه وظایف و تعهداتی است که سازمان می باید به منظور حفظ ، ارتقاء و یاری رساندن به جامعه اش انجام دهد.گرچه در نگاه عامه، مفاهیمی چون وقف اموال اعم از منقول و غیر منقول و کمک و جمع آوری اعانات برای مؤسسات خیریه به ذهن متبادر می شود اما در واقع، موضوع بسیار فراتر و گسترده از این الفاظ است.

دليل و ضرورت توجه به مسئوليت اجتماعي :

اساسا" اين ديدگاه كه سازمان صرفا" بايد در پي سودآوري باشد، هم اكنون درسطحي كلان و جهاني، دچار دگرگوني شده و شايسته آن است كه سازمان ها علاوه بر توجه به حفظ منافع، سود آوري و بقاي مادي، از ديگر ابعاد وجودي خود در عرصه جهانِ پيرامون، غافل نشده وتلاش كنند سهمي در حفظ ، ارتقاء و سازندگي جامعه به مثابه جزئي از كلّ ِساختار اجتماعي داشته باشند. زيرا كه اين گونه مي توان جهاني بهتر، زيباتر و زيبنده تر، آن چنان كه زيستگاهي درخورِ ابناي بشر به عنوان اشرف مخلوقاتِ آفرينش باشد، فراهم آورد. در فرهنگ والاي ايراني – اسلامي مان هم به خوبي با اين عبارت مأنوسيم كه :

" بني آدم اعضاي يكديگرند كه در آفرينش ز يك گوهرند

چو عضوي به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار"

تحقيقاتي نيز كه اخيرا" در دنيا صورت گرفته حاكي از گرايش و ترجيح روزافزون مشتريان و مصرف كنندگان براي دريافت خدمات از سازمان هايي است كه تعهد بيشتري در ارائه محصولات با رويكردهاي مسئولانه تر دارند. هم چنين تمايل و تكاپوي زيادي در سازمان ها براي آموزش مفاهيم [1]CRS و نهادينه سازي آن درسطوح مختلف اداري و نيز تطابق با استاندارهاي مطرح جهاني و دريافت گواهينامه هايي چون[2]ISO 26000 ، [3]ISO14001:2004 ، SA1 8000[4]، ISO 14001 [5] ، سازمان متعالي[6] (سرآمد) و ... ديده مي شود.

اهميت توجه به مسئوليت هاي اجتماعي سازمان ها به حدي رسيده است كه هم اكنون به عنوان يكي از مؤلفه ها و شاخص هاي اصلي سنجش و رتبه بندي بنگاه هاي برتر، برآورد ميگردد.

در واقع ، مسئوليت های اجتماعی سازمان ها عبارت است از تعهدِ پاسخگويی به الزامات معقول و متناسبِ گروه های ذينفع درون سازماني و برون سازماني اعم از كاركنان، مشتريان، مصرف كنندگان، تأمين کنندگان، توزيع کنندگان، دستگاه هاي ناظر بر حسن اجراي قوانين، سازمان هاي پاسدار محيط زيست ، رسانه ها ، مجامع علمي، دولت و ساير سازمان ها، در راستاي تحقق اهدافي متعالي .

در همين زمينه، درسال 1991 دكتر كارل[7] اصول 4 گانه اي را تحت عنوان"هرم مسئوليت پذيري اجتماعي" [8] عنوان نمود كه به طور خلاصه شامل موارد ذيل است :

1- مسئوليت پذيري اقتصادي :

براي يك بنگاه اقتصادي كسب سود و ارزش افزودة حاصل از توليد و خدمات، اصلي ترين هدف محسوب ميشود. براين اساس، پاسخگوئي هرچه بهتر مسئولان و مديران آن مي تواند نقش به سزائي در ارتقاء كيفي سازمان، جلب مشاركت حداكثريِ درون سازماني ، ارتقاء و حفظ اعتماد در سطح جامعه، افزايش بازدهي و نهايتا" رشد سود، داشته باشد.

2- مسئوليت پذيري حقوقي :

يك بنگاه اقتصادي در عين تمركز بر سودآوري، ملزم به رعايت قوانين و مقررات موضوعه مي باشد. تأمين بهداشت و ايمني كاركنان و مصرف كنندگان ، پرهيز از بروز مصاديق تبعيض از جمله قوميتي و جنسيتي و توجه به مسائل زيست محيطي در كليه فرايندهاي توليد و ارائه خدمات از جمله موارد متعددي است كه در اين مقوله مطرح است .

3- مسئوليت پذيري اخلاقي :

هر سازمان براي رسيدن به كيفيت هاي برتر در مسير اهداف متعالي اش ، لازم است استانداردها و معيارهاي بهنجار اخلاقي- انساني را عميقا" در تار و پود اركان خود نهادينه سازد. هنجارهايي چون ادب، انصاف، احترام متقابل، پرهيز از افكار و اعمال ناشايست، غيبت و ... ، زيرا در غير اين صورت، انرژي هايي كه بايد صرف سازندگي و ارتقاء سازمان شود، هزينة حاشيه سازي ها و بي اخلاقي ها مي گردد.

4- مسئوليت پذيري به مثابة يك شهروند خوب :

مشاركت داوطلبانه و بشردوستانه در طيف گسترده اي از فعاليت هاي عام المنفعه به منظور التيام گوشه اي از آلام جامعه و ايفاي نقشي قوي و مؤثر در حل مشكلات و معضلات اجتماعي بُعدي ديگر از ابعاد وجودي يك سازمان پيشرو و متعالي است .

هم اكنون در ايران نيز سازمان هايي اقدام به راه اندازي سيستم هاي CRS[9] نموده اند. از جمله چندين بانك و موسسات مالي و اعتباري نيز در اين خصوص فعاليت هايي داشته اند[10] . در سطح جهاني اما، اقدامات در سطوحي بسيار وسيع تر و بنيادي تر دنبال مي شود. از جمله در همين اطراف؛ كشور بنگلادش كه دو بانك عمدة آن به نامهاي گرامين بانك و اگزيم بانك بنگلادش، اقدامات قابل توجهي را در اين خصوص به اجراء گذارده اند. "گرامين بانك" در سال 1976 و توسط اقتصاددان برجسته "محمد يونس " پا به عرصه گذاشت و تا كنون در قالب اقدامات بشردوستانه؛ گام هاي موثري را در ايجاد كسب و كارهاي كوچك و اعطاي وام هاي خرد به مناطق روستائيِ محروم و كم درآمد به ويژه زنان و ديگر اقشار كمتر برخوردار، برداشته است . اگزيم بانك بنگلادش كه ذيلا" برخي اقدامات آن درج مي گردد.

اقدامات اگزيم بانك بنگلادش در مقولة مسئوليت اجتماعي[11] :

1- ارائه خدمات مراقبت سلامتي .

2- تخصيص كمك هزينه تحصيلي به دانش آموزان ممتاز .

3- ارائه طرح ارتقاء سطح تحصيلات .

4- امداد رساني به مردم صدمه ديده از حوادث و بلاياي طبيعي .

5- ياري رساندن به مردم در محلات فقيرنشين .

6- تأمين مالي مؤسسات آموزشي به منظورتجهيز لابراتوارهاي رايانه .

7- كمك به زيباسازي شهر داكا.

بديهي است تحقق همه جانبة مسئوليت پذيري اجتماعي وتبيينِ جامعِ زيرساخت هاي آن، هزينه هايي در بر خواهد داشت . اما گاهي لازم است براي استقرار وضعيت مطلوب به شكلي متناسب هزينه كنيم . به اميد تحقق هر چه پربارتر اين مهم در سازمان هاي ايراني به ويژه بانك توسعه صادرات ايران.

تأليف : فيروزه بابائي – كارشناس بانك توسعه صادرات ايران

منابع :

1- بررسي تآثير اقدامات مسئوليت اجتماعي شركتي بر ترجيح برند در صنعت بانكداري ( مطالعه موردي بانك هاي ملت و رفاه )

راه چمني – لاجوردي

2- اصول و مباني مدل تعالي )سرآمدي (سازماني/ EFQM– علي دل قوي

3- سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران - پيام مديريت / شماره 104- استاندارد جهاني اصول اخلاقي- انساني SA-8000

4- خبرگزاري فارس

5- ايلنا

6- http://www.shara

7- http://www.kahkeshan.com

8- http://www.civilica.com/Paper-CQPEI01-CQPEI01_005.html

9- What Is Corporate Social Responsibility ? by Regina Anaejionu- Demand

10- http://www.givingbetter.org/giving-blog/pyramid-corporate-social-responsibility

11- www.mojnews.com

12- http://www.polimali.com

13- www.eximbankbd.com

14- http://ooo121.blogfa.com/post-1.aspx

[1]CRS : Corporate Social Responsibilities.

[2] ISO 26000 Social Responsibility : گواهينامه استاندارد جهانی برای مسئولیت اجتماعی

[3] ISO14001:2004 : گواهينامه استاندارد مدیریت محیط زیست

[4] SA1 8000: استاندارد جهاني اصول اخلاقي – انساني

[5] ISO 14001 گواهينامه استاندارد مدیریت محیط زیست:

[6] -1-مدل تعالی يا سرآمدي: ساختار مدیریتی است که با تکیه براصول و مفاهیم اساسی و توجه داشتن به معیارهای اصليِ مدیریتِ کیفیتِ‍ فراگیر و سیستم خودارزیابی، موجبات پیشرفت و بهسازی سازمان را فراهم میکند.

[7] Dr. Archie B. Carroll :

استاد و نويسنده توانمند در حوزه مديريت بازرگاني،اخلاق و مديريت، كه هرم مسئوليت پذيري اجتماعيِ 4 گانه در سال 1991 توسط ايشان طرح شده است.

[8] http://smallbusiness.chron.com/corporate-social-responsibility-11605.html

[9] 1-http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13911118000927

2-http://www.kahkeshan.com/Responsibilities

3-http://ilna.ir/news/news.cfm?id=51828

4- http://ilna.ir/news/news.cfm?id=60653

[10] 1- http://www.enbank.ir/Site.aspx?ParTree=1113&LnkIdn=11612

2- http://www.polimali.com/telex-10927.html

3- www.mebank.ir :

4- http://www.shara.ir/view-2379.html

5-http://www.mojnews.com/fa/Miscellaneous/ViewContents.aspx?Contract=cms_Contents_I_News&r=1120487