پول نیوز، نازنین افتخار - از آغاز فعالیت جدی استارت‌آپ ها به معنی توانا شدن در جذب سرمایه در ایران، شاید تنها 5 سال می گذرد اما فعالین این حوزه بیش از 15 سال است که تلاش می کنند، فضای فعالیت اقتصادی را برای استارت‌آپ ها تسهیل کنند و بعد از گذشت 15 سال، برای اولین بار حسن روحانی، به عنوان اولین رئیس جمهور ایران؛ حمایت از استارت‌آپ ها را ضروری دانست و وظیفه ی دولت و نهاد های مربوط را یاری رسانی به اقتصاد دانش بنیان و استارت‌آپی خواند. از این رو بر آن شدیم که با اکبر هاشمی، مدیر مسئول و سردبیر هفته نامه شنبه؛ در خصوص چالش های فضای فعالیت استارت‌آپی گفتگو کنیم:

اکبر هاشمی سردبیر و مدیر مسئول هفته نامه شنبه

آقای هاشمی؛ به نظر شما چالش های اصلی که استارت‌آپ ها با آن مواجه هستند، کدامند؟
یکی از مهم ترین مشکلاتی که استارت‌آپ ها با آن ها مواجه هستند، عدم شناخت و آگاهی جامعه و مسئولین به فضای فعالیت های نوآورانه آن ها است. به همین دلیل استارت‌آپ ها، وقتی به سراغ بخش های سنتی کشور می روند، با عدم استقبال فعالین این حوزه ها که به فضای کار سنتی عادت دارند، رو به رو می شوند. زیرا جوانان نوآور با ورود به فضاهای سنتی و ارائه ی یک مدل کسب و کار، عادات کاری این فضا ها را بر هم می زنند و متحول می کنند و در این شرایط به جای اینکه با اقبال رو به رو شوند بلافاصله جامعه با آن ها به تضاد و تقابل می رسد و از همین رو در بخش های مختلف، سد هایی در قالب مجوز های متعدد در برابر راه کارآفرینان قرار می دهد.


مسئله ی بعدی نیز، خلاء های قانونی است. ما همواره از فرآیند نوگرایی در جهان عقب تر بوده ایم از این رو در موضوع قانون گذاری نیز با مشکلاتی مواجه بوده و همیشه در ابتدای ظهور پدیده های نو، سعی می کنیم آن ها را درک کنیم و اگر برایمان قابل درک نبودند، در مقابلشان مقاومت کنیم و تنها در صورتی اقدام به قانون گذاری می کنیم که به شرایط بحران برسیم. قوانین ما برای فعالیت های استارت‌آپی کهنه هستند و نمی‌توانند تشخیص دهند این کسب و کار ها چه مجوز هایی لازم دارند و سرمایه گذاری و بازار بورس و غیره سهمی از دارایی های ناملموس ندارند و نمی دانند که استارت‌آپ ها چه ارزشی دارند و در نتیجه با مدل سنتی به مشکل می‌خورند.


به طور کلی مباحث فرهنگی، مقاومت در برابر نو‌گرایی، نبود زیرساخت های لازم قانونی و موانعی که کارکنان دولت به دلیل عدم شناخت از این فضا؛ فعالیت استارت‌آپ ها را با مشکل رو به رو می کنند و راه توسعه را می‌بندند.


چقدر اکوسیستم فعالیت در فضای استارت‌آپی را نسبت به گذشته تسهیل شده می دانید؟
شش سال پیش که ما تازه به این فضا وارد شدیم حتی رسانه ای نیز نبود که در این زمینه فعالیت کند و ما اولین رسانه ی تخصصی فعال در زمینه ی استار‌آپ را راه‌اندازی کردیم و تلاش کردیم که فرهنگ سازی لازم در این حوزه را انجام دهیم.

در آن زمان برای اینکه بتوانیم به جوانان علاقمند نمونه ی کارآفرینی و فعالین استارت‌آپ ها را مثال بزنیم، مجبور بودیم به نمونه های خارجی مثل استیو جابز، مارک زاکربرگ و غیره اشاره کنیم ولی امروز می توانیم به تعداد زیادی از کارآفرینان ایرانی از جمله برادران محمدی که دیجی‌کالا، میلاد منشی پور که تپسی را راه‌اندازی کرد و غیره ارجاع دهیم یا در کنار این ها، صندوق های سرمایه گذاری خطر پذیر و شتاب دهنده ها شکل گرفته اند و دانشگاه ها ورود کردند.

در مجموع؛ ما امروز یک اکوسیستمی داریم که به سمت نوآوری و شکل گیری استارت‌آپ های بزرگ در حرکت است. با این حال، ما هنوز در آغاز راه هستیم و از طرفی به جرات می توان گفت که حدود 95درصد جامعه ی ما هنوز آفلاین هستند و تنها شاید 5درصد از مردم کشور ما، از خدمات و خرید و فروش های آنلاین بهره می برند.


به نظر شما چه اقداماتی برای تسهیل این فضا باید انجام شود؟
در پاسخ به این سوال باید گفت که یک نگاه این است که باید منتظر باشیم نسل عوض شود و به نسل دیجیتال برسیم که البته زمان بر خواهد بود. از طرف دیگر تاریخچه ی شرکت های استارت‌آپ های بزرگی مثلا آمازون به 25 سال پیش باز‌می گردد، در حالی که تاریخچه شرکت های بزرگ استارت‌آپی ما، از زمان جذب سرمایه تنها 5 سال قدمت دارند و این 5 سال در برابر 25 سال، یعنی ما 20 سال از دیجیتالی سازی عقب هستیم.

هرچه فرآیند رسیدن به عصر دیجیتال دیرتر رخ دهد، منابع و هزینه ی عمر انسان ها بیشتر هدر می رود و مطالعات نیز نشان می دهد دولت های کشور هایی مثل سنگاپور، مالزی، هند و چین و غیره بر این فضا سرمایه گذاری های عظیمی کرده اند، منتها باید بدانیم که منظور از سرمایه گذاری ایجاد وابستگی به پول های دولتی، راه اندازی استارت‌آپ های دولتی و سایر موارد نیست بلکه منظور بیشتر فرهنگ‌سازی و شراکت در ریسک سرمایه‌گذاران است.

این فضا در ایران برعکس است و به محضی که گفته می شود که دولت ها از استارت‌آپ ها حمایت کنند، یک خان دیگر به چندین و چند خان فعالیت استارت‌‎آپی در ایران اضافه می شود و نهاد های مربوطه سریعاً فعالیت های آن ها را به دریافت مجوز های دیگری پیوند می دهند که این به جای تسهیل فضا، در واقع موانع تازه ای ایجاد می کند و اصطلاحاً فعالین این حوزه می گویند کاش دولت، دست از سرما بردارد تا بتوانیم فعالیت کنیم!

در نهایت دیجیتالی سازی، کاری است که از سوی حاکمیت باید انجام شود و در مدارس، تلویزیون و سایر نهاد ها آموزش های لازم آن داده شود و همچنین زیر ساخت های آن از سوی دولت و حاکمیت ایجاد شود و فرآیند های نیمه کاره به سرانجام برسند و دولت الکترونیک حاکم شود که این ها به عهده ی بخش خصوصی به نیست و از سوی دیگر پس از ایجاد شدن فضای لازم، با فرهنگ سازی هایی که ناگزیر زمان‌بر هم هستند باید مردم به سویی بروند که فضای اعتماد به استارت‌آپ ها برایشان فراهم شود.