عصر ایران –
امروز ( پنج شنبه 14 مرداد 1389) صدوچهارمین سالگرد امضای فرمان مشروطه
است . فرمانی که به دلیل پایمردی یک ملت در نهایت بر روی کاغذی ثبت شد و به
امضای مظفر الدین شاه قاجار رسید تا  شاه به دست خود فرمان محدودیت و
مشروط بودن قدرت مطلقه خود را امضا کند .

بی گمان سالروز مشروطه برگ
زرینی در تاریخ مبارزات آزادیخواهانه و حق طلبانه ملت ایران است و بدون
تردید این روز باید گرامی داشته شود .

اگر بخواهیم رجوعی به تاریخ
کرده و نگاهی نو به دلایل پیروزی جنبش مشروطه بیفکنیم ، باید بر نقش دو قشر
از خواص و نخبگان جامعه که به حمایت و  پایمردی ملت ایران مستظهر بودند ،
اشاره کنیم .

روشنفکران و جمع کثیری از  روحانیون به عنوان دو قشر
مهم از جامعه ایرانی از سال های قبل از مشروطه چرخ های نهضت مشروطه را به
حرکت در آوردند .

حرکت این چرخ روشنگری در دهه های آخر سلطنت
ناصرالدین شاه و سال های حکومت مظفرالدین شاه سبب شد تا فشار افکار عمومی 
به همراه خواست این دو قشر از خواص جامعه ، دربار را به عقب نشینی و تمکین
به خواست مشروطه خواهان ناچار سازد و فرمان مشروطه از سوی پادشاه وقت به
امضا برسد .

پس از امضای فرمان مشروطه تغییری محسوس در ادبیات سیاسی
پدیدار شد و از آن پس واژه " رعیت " به " ملت " ، گفتمان "تکلیف مداری" به
گفتمان "حق محوری" و "ظل الله و سلطان" به  "پادشاه مشروطه " تغییر
یافتند.

هر چند که دوره استبداد صغیر محمد علی شاهی دوره سرکوب جنبش
مشروطه بود ، اما مجاهدت های سرداران و ملت مقاوم ایران از بختیاری های
دلاور گرفته تا آذری های سلحشور در نهایت با تسخیر پایتخت به دست مشروطه
خواهان پایان یافت و محمد علی شاه به سفارت روسیه پناهنده شد و به او امان
داده شد تا از کشور خارج شده و به بندر " ادسا " در روسیه بگریزد .

پیروزی
دگر باره مشروطه خواهان بر استبداد صغیر و تشکیل مجدد مجلس شورای ملی کام
آزادیخواهان و مشروطه طلبان را شیرین کرد ، اما متاسفانه باید اذعان داشت
که پیروزی جنبش مشروطه دوام و بقا نداشت و این جنبش که ریشه هایی عمیق در
جامعه ایرانی داشت به دلیل عدم نهادمندی اجتماعی و سیاسی و غفلت مردم و
خواص از حراست از نهال نوپای آزادی تثبیت نشد و حق حاکمیت ملی که یکی از
بزرگترین دستاوردها و خواست های نهضت مشروطه بود ، به تثبیت نرسید .

باری
، سخن درباره مشروطه و این نهضت مبارک در تاریخ ملت بزرگ ایران زیاد است
که متاسفانه هنوز هم باز کردن این پرونده و واگویه واقعی آنچه که بر سر این
ملت و خواص آن رفت به خوبی میسور نیست .

گذشت بیش از یک قرن از
پیروزی نهضت مشروطه و عدم تثبیت این پیروزی بزرگ در یکصد سال گذشته نشان می
دهد که جامعه ایرانی راه دراز و پر پیچ و خمی در رسیدن به آرمان های ملی
خود دارد .

انقطاع گفتمان مشروطه از گفتمان هایی که بعدها و در دهه
های آتی در جامعه ایران پدیدار شد ، نیز از دیگر موضوعاتی است که باید مورد
بررسی دقیق علمی و تاریخی قرار گیرد .

به گمان راقم این سطور
گفتمان مشروطه در دهه های آتی در تاریخ سرزمین ایران حیات و دوام یافت ،
اما به واسطه حوادث متعدد تاریخی و بین المللی دچار  انحراف گفتمانی شدیم
به نحوی که گفتمان روشنفکری دهه های "پسینی "  بسیار عقب مانده تر از
گفتمان ناب مشروطه در دهه های "پیشینی " بود .

گفتمان حق محور و
تعامل خواهانه و عدالت طلبانه مشروطه در دهه های آتی جای خود را به گفتمان
های مختلف ایدئولوژی محور و جهان ستیزانه داد که نمونه های آن در تولیدات
روشنفکران دهه های 1340 و 1350 قابل مشاهده است .

البته این
انحراف  گفتمانی خود به خود پدید نیامد و کودتای 28 مرداد و مطلق گشتن
سیطره شاه بر مقدرات مملکت که نتیجه پیوند منافع دو نیروی منحوس استبداد
داخلی و استعمار خارجی بود ، گفتمان ناب آزادیخواهی و حق طلبانه مردم را
ماهیتی ایدئولوژیک و ستیزه جویانه بخشید .

غالب روشنفکران جامعه
ایرانی در دهه های مورد بحث گفتمان " ملت محورانه " مشروطه را کنار گذاشته و
به گفتمان های جهان محورانه چنگ زدند و به جای اینکه به درستی ریشه های
مشکلات و معضلات جامعه ایرانی را در درون سازوکارها و ساختارها و
تاروپودهای فرهنگی و اجتماعی داخلی جستجو کنند ، بر این باور بودند که ریشه
همه مشکلات از بیرون است و بدون شک این گمان ، گمان باطلی بود ، چرا که
اگر پدیده استعمار نیز وجود داشت این پدیده شوم بیشتر ناشی از ضعف داخلی
خود ما بود .

به هر روی روز مشروطه گرامی است و باید گرامی داشته
شود و نسل های آینده ایران زمین باید درباره مجاهدت ها و جانفشانی های
پدران خود بخوانند و بدانند .

نسل های آینده سرزمین ما باید به
درستی آرمان ها و اهداف عدالت طلبانه و آزادیخواهانه پدران خود را بشناسند
که هر آیینه در صورت شناخت این پدیده ، این روز که " جشن پیروزی یک ملت بر
نکبت استبداد  است " گرامی داشته خواهد شد.