به گزارش پول نیوز ، سفر یک روزه ( ۵ شهریور ۱۴۰۵) حسین فروزان به منطقه آزاد ماکو، بیش از آنکه یک بازدید میدانی تشریفاتی به مناسبت هفته دولت باشد، تداعیکننده بازگشت یک مدیر دورانساز به منطقهای بود که زیر سایه بوروکراسی کشنده و تضادهای مدیریتی، در حال دستوپازدن است. کلنگزنیها و افتتاحهای این سفر، تنها روی سکه بودند رویِ دیگر سکه، جلسهای بود که در آن فعالان اقتصادی منطقه، نه از سر تعارف، بلکه با لحنی تند و بیپرده، از مرگ تولید در اثر ناهماهنگیهای حاکمیتی پرده برداشتند.
پارادوکس زیرساخت و واقعیت
در حالی که پروژههایی نظیر بیمارستان بهمن، مجتمعهای خدماتی و طرحهای عظیم کشاورزی (دشت زیتون) بهعنوان دستاوردهای دولت سیزدهم و چهاردهم در ویترین قرار گرفت، صدای صنعتگران ماکو در جلسه اختصاصی با دبیر شورایعالی، حکایت از یک پارادوکس تلخ داشت. سرمایهگذاران که زمانی زیر نظر مدیریت سابق فروزان، مجوزهای خود را ۴۰ دقیقهای دریافت میکردند، امروز در پیچوخمِ استعلامات چندماهه و دیوانسالاری ادارات استان که منطقه آزاد را به رسمیت نمیشناسند، گرفتار شدهاند.
صدای تولیدکنندگان: وقتی تولید به ایثار تبدیل میشود
در نشست اختصاصی فعالان اقتصادی، آنچه بیش از همه خودنمایی میکرد، استیصال تولیدکنندگان در برابر فشارهای اقتصادی و بیحمایتیهای ساختاری بود. محورهای کلیدی انتقادات صریحِ صنعتگران ماکو و پلدشت که در این جلسه مطرح شد، بدین شرح است:
بحران هزینههای تولید: تولیدکنندگان بخش کشاورزی و دامداری (بهویژه نمایندگان صنعت شیر و طیور)، با صراحت از آزادسازی نرخ ارز سخن گفتند. طبق اظهارات آنها، قیمت نهادهها، کود و سموم در حالی ۶ برابر شده که قیمت محصول نهایی در بازار، تناسبی با این جهش ندارد. تولیدکنندهای که امروز باید سرمایه در گردش ۵ برابری تأمین کند، تنها برای بقا میجنگد، نه سود.
عقیم ماندن زنجیره ارزش: نکته قابل تأمل، فقدان صنایع تبدیلی بود. تولیدکنندهای با ظرفیت تولید ۸۲ تن شیر در روز، به دلیل نبود کارخانه فرآوری در منطقه، مجبور به خامفروشی است واقعیتی که نشان میدهد منطقه آزاد ماکو با وجود پتانسیلهای بالقوه، هنوز در مرحله «تولیدِ خام» متوقف مانده است.
قفل گمرکی و لجستیک ناکارآمد: صاحبان تیرپارکها و فعالان حملونقل از گرههای کور در مرز بازرگان و پلدشت انتقاد کردند. پذیرش کامیونها در گمرک مقابل (آذربایجان) به دلیل عدم دیپلماسی اقتصادی فعال و نبود تفاهمنامههای سهجانبه (ایران-ترکیه-آذربایجان)، به حداقل ظرفیت خود رسیده است. این در حالی است که ترافیک سرگردان در جادههای ماکو، هزینههای سنگینی را به مردمِ بومی تحمیل میکند.
بیشتر بخوانید «ماکو»در میان دو سنگلاخ ، آزمون توسعهی نوین و انجماد بوروکراتیک
جنگ زرگری ادارات: فریادِ یکی از تولیدکنندگان فعال قابل تامل و گویای عمیقترین چالش ماکو بود: استان، ما را قبول ندارد منطقه آزاد هم ما را به استان حواله میدهد. این سردرگمی، ماحصل عدم اجرای دقیق ماده ۶۵ احکام دائمی است که قرار بود اختیارات تام را به سازمان منطقه آزاد بدهد، اما در عمل به یک توافق بیخاصیت تبدیل شده است.
مطالبهگری سخت: آقای فروزان، بروکراسی را بشکنید
فشار فعالان اقتصادی بر فروزان برای اجرایِ ماده ۶۵ و بستن گیتهای گمرکی، نشاندهنده یک تغییر رویکرد استراتژیک از سوی بخش خصوصی است. تولیدکنندگان ماکو دیگر به دنبال وعدههای شیرین نیستند آنها حذف بروکراسی را به عنوان پیششرط فعالیت مطالبه میکنند.
بخش نگرانکننده صحبتهای فعالان، اشاره به خروج کارگران از واحدهای تولیدی به سمت تجارتهای خرد و قاچاق کالا بود. وقتی بوروکراسی صدور مجوز، سه ماه به طول میانجامد و در سوی مقابل، تجارت غیررسمی با دو بسته سیگار، درآمدی فوری دارد، بدیهی است که تولید به حاشیه میرود.
تحلیل نهایی: آزمون بزرگ دبیر جدید
حسین فروزان که در ماکو با نوستالژی مدیریتی استقبال شد حالا در جایگاهی بسیار متفاوت قرار دارد. او دیگر مدیرعاملِ یک منطقه نیست او دبیر شورایعالی است و باید ثابت کند که میتواند جزیرهای عمل کردن دستگاهها را به پایان برساند.
پیام صریح فعالان اقتصادی ماکو به او این بود:
اگر قرار است ماکو، آزمایشگاه موفقیت دولت باشد، باید از حصار ادارات استانی خارج شود. مطالبهگران، نه به دنبال تسهیلات بلاعوض، بلکه به دنبال حذف زوائد اداری و ایجاد پنجره واحد واقعی هستند. اگر فروزان بتواند گیتهای مدیریتی را باز کند و دست تولیدکننده را از میان دستاندازهای اداری بیرون بکشد، ماکو میتواند دوباره به قطار توسعه بازگردد در غیر این صورت، این منطقه آزاد، همچنان در قفس بوروکراسی، تنها نامی بزرگ با محتوایی محدود باقی خواهد ماند.
تحلیل و گزارش میدانی از سفر دبیر شورایعالی مناطق آزاد به منطقه آزاد ماکو
به قلم: شاهرخ احمدزاده
آژانس خلاقیت کوانتا