به گزارش پول نیوز ، فرهاد شهرکی، نایب رئیس اول کمیسیون انرژی مجلس در یادداشتی ضمن تحلیل راهبردی پایانههای حیاتی انرژی در خلیج فارس و دریای عمان،بر مبنای ژئوپلتیکی برخی ریسکهای راهبردی آن را نیز برشمرد.
متن این یادداشت به شرح زیر است:
شبکه پایانههای نفتی در خلیج فارس و پیرامون تنگه هرمز، راهبردیترین گلوگاه لجستیکی جهان است. روزانه حدود ۱۸ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده (معادل ۳۰ درصد تجارت دریابرد نفت) و بخش عظیمی از LNG جهان از این منطقه عبور میکند.تمرکز زیرساختها در این حوزه جغرافیایی محدود، «آسیبپذیری متمرکز» ایجاد کرده است؛ بهطوری که اختلال در هر یک از این هابها، بلافاصله منجر به شوک قیمتی و بحران امنیت عرضه در بازارهای جهانی (بهویژه برای شرق آسیا) میشود.
۱. رأستنوره (عربستان سعودی)؛ قلب تپنده انرژی جهان؛ این پایانه بزرگترین مرکز صادرات نفت خام در جهان و ستون فقرات شرکت آرامکو است.
– ظرفیت: بارگیری حدود ۶.۵ تا ۷ میلیون بشکه در روز.
– اهمیت راهبردی: اتصال مستقیم به میدان «الغوار» (بزرگترین میدان خشکی جهان). رأستنوره نه تنها یک پایانه، بلکه یک مجتمع عظیم پالایشی و ذخیرهسازی است که هرگونه اختلال در آن، معادل حذف ۷ درصد از کل تقاضای روزانه جهان است.
۲. بندر فجیره (امارات متحده عربی)؛ هاب فرامنطقهای
فجیره به دلیل قرارگیری در شرق تنگه هرمز (دریای عمان)، نقش «سوپاپ اطمینان» را برای امارات ایفا میکند.
– ویژگی: اتصال به خط لوله حبشان-فجیره (صادرات نفت ابوظبی بدون عبور از هرمز).
– جایگاه جهانی: سومین مرکز بزرگ سوخترسانی (Bunkering) جهان پس از سنگاپور و روتردام.
۳. رأسلفان (قطر)؛ پایتخت LNG جهان
این پایانه مرکز ثقل صادرات گاز طبیعی مایع شده از بزرگترین میدان گازی جهان (پارس جنوبی/ گنبد شمالی) است.
– اهمیت: قطر تامینکننده بیش از ۲۰ درصد LNG جهان است. اختلال در رأسلفان به معنای تاریکی و بحران انرژی در بخشهای بزرگی از اروپا و شرق آسیا (ژاپن و کره جنوبی) خواهد بود.
۴. پایانه الفاو و بصره (عراق)؛ شریان نوظهور عراق به شدت به پایانههای جنوبی خود در خلیج فارس وابسته است.
– ویژگی: پایانه بصره و سکوهای شناور (SPM) در خلیج فارس، مسیر اصلی تامین بودجه دولت عراق هستند. پروژه بزرگ «بندر الفاو» قرار است عراق را به یک پل ترانزیتی میان خلیج فارس و اروپا تبدیل کند.
۵. مینا الاحمدی (کویت) و ستره (بحرین)
– مینا الاحمدی: شریان حیاتی کویت با قابلیت صادرات نفت خام و محصولات پالایشی سنگین.
– ستره: اگرچه حجم صادرات آن کمتر است، اما به عنوان مرکز فرآوری و صادرات فرآوردههای نفتی، نقش کلیدی در اقتصاد بحرین و توازن انرژی منطقهای دارد.
تحلیل ژئوپلیتیکی و ریسکهای راهبردی:
۱. تلاش برای عبور از بنبست هرمز: ترند اصلی منطقه، احداث خط لولههایی است که پایانهها را به خارج از خلیج فارس منتقل کنند (مانند جاسک در ایران و خط لوله شرق به غرب در عربستان به سمت دریای سرخ). با این حال، هنوز اکثریت مطلق انرژی از گلوگاه هرمز میگذرد.
۲. آسیبپذیری در برابر جنگهای نوین: این پایانهها به دلیل ثابت بودن و وسعت زیاد، در برابر حملات پهپادی و موشکی بسیار آسیبپذیرند (مشابه واقعه بقیق و خریص در آرامکو).
بیشتر بخوانید: آشنایی با شاهرگهای انرژی خلیج فارس؛ همتایان خارک در منطقه را بشناسید
۳. وابستگی متقابل: امنیت این پایانهها دیگر یک موضوع ملی نیست،بلکه یک «کالای عمومی جهانی» است. هرگونه تنش در این نقاط، منجر به واکنش فوری قدرتهای بزرگ اقتصادی (چین، هند و اتحادیه اروپا) میشود.
پایانههای انرژی خلیج فارس، از یک زیرساخت اقتصادی ساده به اهرمهای قدرت سیاسی تبدیل شدهاند.در نقشه جدید انرژی جهان، کشوری که بتواند امنیت پایانه خود را حفظ کند و همزمان مسیرهای جایگزین (خارج از هرمز) داشته باشد،دست برتر را در چانهزنیهای دیپلماتیک و ثبات اقتصادی خواهد داشت./ خانه ملت
آژانس خلاقیت کوانتا