حسابرسی داخلی؛ نقش، جايگاه و وظايف

دانشگاهها هم از لحاظ اندازه و هم از لحاظ پيچيدگی فعاليت، چنان رشد
ميکنند که کنترل مستقيم و انفرادی آنها ناممکن ميشود. از اين رو کنترل­های
داخلی برای اعمال مديريت و سرپرستی در راستای برنامه­های استراتژيک ضروری
است.از سوی ديگر دانشگاهها دارای الزامات قانونی ميباشند که بايد به آنها
عمل شود. از اين رو بايد کنترل­های داخلی لازم را برای شناسايی و کنترل
ميزان رعايت اينگونه الزامات قانونی برقرار نمايند.

  کنترل داخلی:

  هر سيستم با مجموعه­ای ازکنترل­ها، اعم از مالی و غيرمالی، برای دستيابی به اطمينانی منطقی از تحقق موارد زير برقرار ميشود:

  · اثربخش و کارآمد بودن عمليات

  · قابل اتکا بودن اطلاعات مالی و گزارشگری آن

  · رعايت قوانين و مقررات

  عناصر تشکيل­دهنده کنترل داخلی:

  1. بررسی موثر و کارآمد توسط مديريت غيراجرايی

  2. وجود سيستم کنترل مديريتی شامل تعيين و تدوين هدفها و برنامه­ها- نظارت و سرپرستی يا کنترل مسائل مالی و همچنين اقدامات پيشگيرانه و اصلاحی

  3. وجود سيستم­ها و روشهای کنترل مالی و عملياتی شامل محافظت از دارايي­ها- تفکيک وظايف- روشهای صدور مجوز و تصويب و سيستمهای اطلاعاتی

  4. وجود يک واحد حسابرسی داخلی که طبق اصول و استانداردهای حسابرسی داخلی فعاليت کند.

  هدفهای کنترل داخلی و حسابرسی داخلی:

  1. اعمال شدن سياستها و خط­مشي­های دانشگاه

  2. شناسايی و شناساندن اصول و ارزشهای دانشگاه

  3. رعايت قوانين و مقررات

  4. دقيق و قابل اعتماد بودن صورتهای مالی و ساير اطلاعات منتشر شده

  5. مديريت کارآمد و اثربخش نيروی انسانی و ساير منابع

  هدف حسابرسی داخلی، کمک به مديريت جهت اطمينان از رعايت و اجرای موارد بالاست.

 تعريف حسابرسی داخلی:

  وظيفه ارزيابی مستقلی است که توسط مديريت سازمان برای بررسی سيستم کنترل داخلی ايجاد ميشود. حسابرسی داخلی کفايت سيستم کنترل داخلی را از لحاظ اثربخش و کارآمد بودن استفاده از منابع سازمان آزمون، ارزيابی و گزارش ميکند.

  حسابرس داخلی مديريت را در انجام دادن مسئوليت­ها و وظايف خود از طريق تقويت کنترل­های داخلی ياری ميکند.

  حسابرسی داخلی ميتواند:

1. نقش بازدارنده را در برابر سوءاستفاده­کنندگان احتمالی داشته باشد.
2. کنترل را در جهت پيشگيری يا آشکارکردن تقلب و اشتباه بهبود بخشد.
3. با انجام دادن حسابرسی داخلی تقلب­ها را کشف کند.
4. با شناسايی موارد اتلاف منابع و عدم کارايی، سبب صرفه­جويی شود.

  استقلال حسابرس داخلی:

  · دسترسی بدون محدوديت واحد IA به مديريت ارشد

  · ارائه اختيارات لازم به واحد IA برای ارائه گزارش درباره هرگونه يافته حسابرسی بدون اجبار به حذف مطلبی

  · جداسازی حسابرسی داخلی از ساير فعاليتهای سازمان

  استقلال حسابرسی داخلی بايد از جنبه های گوناگون دسترسی، گزارشگری، استقلال رای و فعاليتهای سازمانی محقق شود.

  حسابرسی داخلی بايد نسبت به کليه سيستمهای مالی و اداری دانشگاه، استقلال کامل داشته باشد. درگير شدن حسابرسی داخلی در سيستمهای اجرايی و برنامه­های سازمان بايد به موارد زير محدود شود:

  · ارائه پيشنهاد در ارتباط با ايجاد کنترلهای داخلی برای موارد تجديدنظر در سيستمها يا پروژه­های موجود يا طراحی سيستمهای جديد يا ايجاد پروژه­های جديد.

  · ارزيابی کنترلهای پيشنهادی برای پروژه­های خاص

  · ارزيابی کنترلهای موجود سيستمها و فرايند تصميم­گيری

  واحد حسابرسی داخلی نبايد مسئول استقرار سيستمهای جديد باشد يا درگير کارهايی شود که معمولاً ملزم به بررسی آنهاست.

  دامنه حسابرسی داخلی:

  با توجه به هدف حسابرسی داخلی، دامنه حسابرسی داخلی همه جنبه­های کنترل داخلی را اعم از مالی و غيرمالی دربرمي­گيرد.

  تأکيد حسابرسی داخلی بر هر کنترل خاص نشانه ميزان خطر و زيانی است که متوجه سازمان مي­شود، که مي­توانند از سوءاستفاده- سهل­انگاری- تبليغات منفی با موارد ديگر ناشی شود. بر اساس استاندارد حسابرسی ايران دامنه رسيدگی و هدفهای واحدحسابرسی داخلی شامل موارد زير می باشد:

  · بررسی سيستمهای کنترل داخلی

  · رسيدگی به گزارشهای مالی و عملياتی

  · بررسی صرفه اقتصادی، کارايی و اثربخشی عمليات واحد اقتصادی

  · بررسی رعايت قوانين، مقررات و ساير الزامات برون سازمانی و سياستها، دستورالعملهای مديريت ساير الزامات درون سازمانی

  سيستم­های مالی، سيستم­های مديريت و سيستم­های عملياتی، از جمله سيستمهای اصلی هستند که زير پوشش حسابرسی داخلی قرار مي­گيرد

  جايگاه سازمانی واحد حسابرسی داخلی:

  بر اساس استاندارد حسابرسی ايران، "بهترين حالت جايگاه حسابرسی داخلی آن است که واحد حسابرسی داخلی به بالاترين رده مديريت گزارش دهد و هيچگونه مسئوليت اجرائی نداشته باشد."

  فرق بين حسابرس داخلی و مستقل:

  حسابرسی مستقل و داخلی از نظر نحوه اجرای رسيدگی مشابه اند ولی هدفها و نتايجی که مدنظر دارند، تفاوت دارد. رسيدگی حسابرس داخلی را اغلب ”حسابرسی عملياتي” مي­نامند. موارد زير را می توان از جمله تفاوتهای آنها برشمرد:

  · تفاوت در رابطه با استفاده ازحسابرسی داخلی و مستقل

  · تفاوت از نظر هدفهای اصلی

  · تفاوت در رابطه با بررسی کنترلهای داخلی

  · تفاوت دررابطه با نوع همکاری با موسسه

  · تفاوت در رابطه با مسئوليت

  · تفاوت دامنه بررسي­ها

  · تفاوت درنحوه رسيدگی

  مقايسه دو نوع حسابرسی مستقل و داخلی

وجه تمايز	حسابرس مستقل	حسابرس داخلی
مرجع انتخاب	هيأت امنا	هيأت رئيسه، رياست دانشگاه
حيطه وظايف	محدود به موضوع قرارداد	نامحدود
شخصيت سازمانی	حقوقی	حقيقی
مدت رسيدگی	محدودبه قرارداد	نامحدود و مستمر
نوع گزارش	اظهار نظر نسبت به کليت صورتهای مالی	بررسی سيستم کنترل داخلی
دريافت­کننده گزارش	هيأت امنا	هيأت رئيسه، رياست دانشگاه

  منابع:

1. علی کمالی زارع- عباس ارباب پيمان ”حسابرسی داخلی اثربخش“ انتشارات مرکز تحقيقات تخصصی حسابداری و حسابرسی (سازمان حسابرسی) – شماره 136- بهمن 83
2. هادی فاوچی ”رهنمودهايی برای اجرای استانداردهای کنترل داخلي“ – 139
3. هادی فاوچی ”رهنمودهای اجرای استاندارد حسابرسی عملکرد“ انتشارات ديوان محاسبات کشور - 87
4. ناصر آريا ”حسابرسی سيستم­های کامپيوتري“ مرکز تحقيقات تخصصی حسابداری و حسابرسی (سازمان حسابرسی) – آذر 90