پول نیوز - افغانستان یکی از بازارهای صادراتی ایران است. این مطلب به این می پردازد که چگونه صادرکنندگان ایرانی می توانند حضور موثری در این بازار داشته باشند.


به گزارش پول نیوز به نقل از نشريه توسعه صادرات (ماهنامه داخلي بانك توسعه صادرات)، رسانه ها در افغانستان از سال 2001 تاکنون در حرکت
به سوی تشکیل رسانه های آزاد پیشرفت چشمگیری داشته اند و حکومت نوپای این
کشور در این راستا تلاش پی گیری کرده است، به طوری که یکی از دستاوردهای
مهم مردم افغانستان طی این سال ها گسترش رسانه ها تلقی می شود.

درحال حاضر حداقل 16 شبكه تلويزيوني خصوصي در كنار تنها تلويزيون دولتي افغانستان به پخشتبليغات و برنامه هاي مختلف مشغول هستند و حدود 50 موج راديويي ملي و محلي و 250 نشريه نيز در اين كشور فعاليت دارند. قانون به سرمايه گذاران بخش خصوصي و كشورهاي خارجي اجازه هرگونه فعاليت در زمينه راه اندازي رسانه ها، حمايت از آنها و... را مي دهد و در اعطاي مجوز به آنها نيز هيچ محدوديتي قائل نيست.

مي توان گفت مهم ترين دستاورد رسانه ها طي چند سال گذشته، اطلاع رساني به مردم متناسب با تنوع زباني، فرهنگي و جغرافيايي كشور، برقراري ارتباط مردم با دولت، گسترش ارتباطات سراسر كشور و نيز افزايش سطح سواد مردم بوده است.

از سوي ديگر رسانه ها براي مستندسازي خبر، جمع آوري اطلاعات موثق و ارائه آمار دقيق، به مقامات ذي ربط و وسايل و تجهيزات كافي دسترسي ندارند و وابستگي آنها به اشخاص، احزاب و گروه ها، ساخت و بافت فراكسيوني به آنها داده و موجب استفاده ابزاري از آنها شده است.

با اين حال و باوجود مشكلات يادشده، گسترش امواج راديويي و تلويزيوني در چند سال گذشته موجب دسترسي مردم كشورـ غير از برخي ولايات و مناطق دورافتاده – به رسانه ها شده است و رسانه ها در كوتاه مدت توانسته اند با انعكاس صداي مردم، اعتماد آنها را جلب كنند. رسانه ها مبارزه با فساد اداري و مسائل مربوط به زنان را در صدر كار خود قرار داده اند.

ظهور دولت كنوني براي رسانه هاي افغانستان كه طعم تلخ چند دهه حاكميت اختناق و سركوب را چشيده بودند، منشأ تحول بود؛ به طوري كه مي توان گفت هيچ گاه در تاريخ پرفراز و نشيب اين كشور، از چنين آزادي، كثرت و تعددی برخوردار نبوده اند.

مصطفي سادات، خبرنگار يك شبكه تلويزيوني افغاني، در اين زمينه به توسعه صادرات گفت: «آزادي درج مطالب و اخبار به طوركامل و متناسب با موازين و معيارهاي تعريف شده جهاني در رسانه هاي افغانستان وجود دارد و تاجايي كه به كرامت انساني توهين نشود، اجازه همه گونه انتقاد داده مي شود.»

روح الله احمدزاي، مسئول مطبوعاتي مركز توسعه صادرات افغانستان نيز در گفت وگو با توسعه صادرات با بيان اينكه در قانون اساسي اين كشور از آزادي رسانه ها حمايت شده است، تصريح كرد: «يكي از دستاوردهاي مهم حكومت كرزاي در طول هفت سال گذشته اين است كه رسانه ها كاركردهاي مقامات و جامعه را مورد نقد و ارزيابي قرار مي دهند.»

اينترنت آزاد و ارزان؛ پنجره اي به بازار تبليغات

اينترنت در پي سقوط طالبان و براي نخستين بار در بهار سال 2001 وارد افغانستان شد و پنجره اي تازه به سوي دنياي جديد به روي مردم اين كشور گشود. در آن زمان فقط ادارات خارجي و دفاتر مربوط به سازمان ملل متحد از امكانات اتصال به شبكه جهاني برخوردار بودند، اما درحال حاضر اينترنت در اين كشور به صورت گسترده استفاده مي شود و هر كس كه برق داشته باشد، مي تواند از اينترنت نامحدود استفاده كند. مضاف بر اينكه هم اكنون بيش از پنج شركت مخابراتي خصوصي در اين كشور به رقابتي تنگاتنگ مشغول هستند كه نتيجه اين رقابت دسترسي ارزان و آزاد كاربران از طريق موبايل به شبكه جهاني اينترنت است.

مسئول مطبوعاتي مركز توسعه صادرات افغانستان در اين باره تصريح كرد: «تا هفت سال پيش در افغانستان كسي اينترنت يا ماهواره را نمي شناخت، اما امروز در ولايات مشهور و معتبر مثل كابل، جلال آباد، هرات، مزارشريف و... ادارات، رسانه ها، بازرگانان و... به تكنولوژي ازجمله اينترنت دسترسي كامل دارند.»

احمدزاي افزود: «امروزه اينترنت در افغانستان به وسيله اي براي ارتباط بازرگانان و تبليغ كالاهاي آنها تبديل شده است، اما اگر عموم مردم را موردتوجه قرار دهيم، تنها 10 درصد امكان و مهارت استفاده از اينترنت را دارا هستند.»

تبليغات فراگير؛ رقابتي تنگاتنگ

تبليغات در افغانستان صنعتي است بسيار نو كه در چند سال اخير رشد قابل توجهي داشته است. در گذشته تبليغات بيشتر به راديو و مطبوعات محدود بود، اما پس از آمدن تلويزيون هاي خصوصي از سال 2002 به بعد، ناگهان در اين زمينه انفجاري عظيم روي داد و چهره شهرها و رسانه هاي اين كشور را دگرگون كرد.

آگهي براي كالاهاي بي شماري كه از كشورهاي ديگر به افغانستان وارد مي شود، معرفي كالاهاي افغانستان، آگهي هاي فروش زمين و...، بخشي از اين تبليغات است كه در راديوهاي خصوصي و دولتي و همچنين تلويزيون هاي افغانستان به چشم مي خورد.

هزينه تبليغات در افغانستان در مقايسه با كشورهاي همجوار چندان بالا نيست، اما در چهار، پنج سال گذشته توانسته است چندين ايستگاه تلويزيوني، راديوهاي محلي و چند روزنامه را سرپا نگه دارد.

حالا ديگر تبليغات در افغانستان به اندازه اي عمومي شده كه جاده ها و بزرگراه هاي اطراف شهرها را تابلوهاي تبليغاتي ديجيتالي و با اندازه هاي بزرگ پر كرده است و هر روز بر تعداد شركت ها يا افرادي كه به كار تبليغاتي مي پردازند، افزوده مي شود.

در اين اعلان ها شركت هاي خصوصي تلفن از امكانات و تسهيلات جديد براي مشتركين خبر مي دهند، بانك ها شيوه هاي جديد بانكداري را تبليغ مي كنند، شركت هاي هواپيمايي به مردم مي گويند كه با چه نوع هواپيمايي به كدام كشورها سفر كنند و....

آگهي ها متنوع و رنگارنگ است، اما پيامي كه همه آنها با خود دارند، واحد است: «افغانستان آرام آرام به بازار خوبي براي رقابت تبدل مي شود.»

به موازات تبليغات، صنعت چاپ نيز در افغانستان طي سال هاي اخير رشد چشمگيري داشته است. به گزارش اداره حمايت از سرمايه گذاري افغانستان، درحال حاضر نزديك به يكصد چاپخانه خصوصي در افغانستان ايجاد شده كه برخي از آنها ازسوي بازرگانان خارجي اداره مي شوند و امكان سرمايه گذاري در اين بخش براي افراد خارجي وجود دارد.

نبود اقتصاد رسانه اي و بازاريابان حرفه اي

با اينكه شمار نشريات افغانستان روبه فزوني است و مي توان گفت، پس از فروپاشي رژيم طالبان روزنامه ها، مجلات و... جاني دوباره گرفتند و نفسي تازه كردند؛ پايين بودن سطح سواد در افغانستان، يكي از موانع رونق و خودكفايي مطبوعات است، چراكه مخاطب چنداني ندارند و فروش آنها اندك است. از سوي ديگر در سطح مطبوعات، كادر حرفه اي بازاريابي وجود ندارد و همين عامل موجب مي شود كه در دسترسي به منابع مالي موردنياز با مشكل مواجه شوند؛ چاپ آگهي ها نيز بعضاً در انحصار چند نشريه معين و خاص است.

در مجموع مي توان گفت، نبود اقتصاد رسانه اي مشكل عمده مطبوعات افغانستان است و گاهي به خودسانسوري آنها منجر مي شود. اين مشكل درحال حاضر شكل حادتري به خود گرفته است، زيرا علاقه مندي حمايت كنندگان در كمك به مطبوعات كم شده است و دولت نيز به جاي اتخاذ سياست هاي حمايت گرانه، آنها را مشمول قانون ماليات بر درآمد مي داند.

از سوي ديگر، نتايج يك نظرسنجي نشان مي دهد كه 38 درصد مردم كابل روزنامه مي خوانند و در ميان روزنامه هاي چراغ، هشت صبح، راه نجات، ويسا و هفته نامه هاي پيام مجاهد، اقتدار ملي، كابل و... روزنامه هشت صبح با 9/25 درصد و هفته نامه اقتدار ملي با 33 درصد بيشترين خواننده را دارند.

راديو؛ پرمخاطب ترين رسانه

در افغانستان كه فرهنگ شفاهي قوي دارد و در روستاها و مراكز دورافتاده آن امكان دسترسي به تكنولوژي مدرن امروزي و مهارت استفاده از آن فراهم نيست؛ برپايي ايستگاه هاي آزاد راديويي كارآمدتر و مفيدتر است و اين ايستگاه ها نسبت به مطبوعات و شبكه هاي تلويزيوني از ثبات و پايداري بيشتري برخوردارند، به طوري كه اكثر مردم كشور هنوز از راديو به مثابه نخستين منبع خبري، اطلاعاتي، آموزشي و... استفاده مي كنند.

سادات نيز با تأكيد بر اينكه راديو پرمخاطب ترين رسانه كشورش است، يادآور شد: «مشكلي كه افغانستان از نظر مخاطب رسانه ها با آن مواجه است، نبود برق است، زيرا در اكثر مراكز زيربناها به خصوص در زمينه برق از بين رفته و امكان دسترسي به رسانه هايي كه به برق و الكتريسيته نياز دارند، فراهم نيست؛ از اين رو مردم بيشتر به راديو گوش مي دهند كه به سهولت و با استفاده از باتري مي توان آن را به كار انداخت.»

نخستين راديو كه پس از بروز تحولات در افغانستان شروع به كار كرد، راديو آرمان اف .ام بود كه در ابتدا تنها در كابل برنامه پخش مي كرد و سپس امواج آن به مراكز ديگر نيز تسري يافت.

آرمان، كليد، آرمان اف. ام، آزادي، صبح به خير افغانستان و سلام وطندار ازجمله راديوهاي افغانستان است.

تلويزيون ملي افغانستان نيز نخستين تلويزيون اين كشور است كه تا سال ها بي آنكه رقيبي در كنار خود داشته باشد، تنها ميهمان خانه هاي افغان ها بود و برنامه هاي آن در سطح كشور پخش مي شد، اما سير نزولي تعداد بيننده هاي آن از شروع به كار تلويزيون افغان كه نخستين تلويزيون خصوصي كابل است، آغاز شد و در پي آن با پيدايش طلوع كه تحولي عظيم در رسانه هاي ديداري افغانستان به وجود آورد و توانست بينندگان بسياري را به سوي خود جذب كند؛ به پايين ترين سطح خود رسيد.

طلوع درحال حاضر يكي از جنجالي ترين و در عين حال پربيننده ترين شبكه هاي تلويزيوني افغانستان است و از نظر تعداد بيننده در رده نخست قرار دارد. پس از آن تلويزيون نوپاي نورين كه فقط در كابل پخش مي شود، قرار دارد؛ آريانا كه سراسر اروپا، خاورميانه و آمريكاي شمالي را پوشش مي دهد نيز جايگاه سوم را به خود اختصاص داده است.

همچنين تلويزيون هاي ملي، آينه، تمدن، آريانا افغانستان، تلويزيون افغان و لمر، مقام هاي بعدي را از آن خود كرده اند.

درحال حاضر تنها در كابل 16 تلويزيون خصوصي برنامه توليد و پخش مي كنند و هر فرد يا سازمان داخلي يا خارجي كه امكانات پخش برنامه و راه اندازي تلويزيون را داشته باشد، مي تواند با اخذ مجوز از وزارتخانه ذي ربط، شروع به كار كند. تنها منبع مالي اكثر رسانه ها نيز جذب آگهي است و از اين رو امكان تبليغات گسترده در آنها وجود دارد.