قهوه تلخ از نگاهی دیگر!

نزدیک به دو سال از توزیع اولین بسته از مجموعه ی قهوه ی تلخ می گذرد؛
یکی از اولین سریال هایی که در شبکه ی ویدئویی خانگی توزیع شد.

این
سریال علی رغم مشکلاتی نظیر عدم رعایت حق کپی رایت از سوی متخلفان و برخی
مخاطبان، همچنان به حیات خود ادامه داد. مقابله با این متخلفان بیش از هر
چیز ثمره ی برقراری ارتباط صحیح مهران مدیری با مخاطبان بود؛ گام مؤثری که
مدیری در این زمینه برداشت و به نوعی فرهنگ سازی در راستای جلوگیری از
قاچاق و کپی آثار فرهنگی و سینمایی را موجب شد.

بنابر تجربه ای که مخاطب عام از آثار طنز مدیری داشت ، اثر طنز دیگری
از او مورد اقبال عمومی قرار گرفت . این بار او ثابت کرد که مخاطبش چنان
برای کار او ارزش قائل هستند که بهایی بالغ بر 75 هزار تومان را برای 90
قسمت سریالش بپردازند و همچنین آنقدر به او و اثرش احترام می گذارند که
نسخه اورجینال آنرا خریداری کنند و این بدین معناست که سیمای ملی ایران ،
یکی از پرمخاطب ترین سریال های چند سال اخیر را از دست داده است و در یک
جدال بر سر ممیزی و دیگر اختلافات سازمان صدا و سیما با تهیه کننده قهوه
تلخ این ، سازمان بود که باخت و مخاطبان بسیاری را از دست داد.

گرچه پس از وقفه بلند مدتی که بین توزیع مجموعه 25 و 26 ایجاد شد ،
میزان مخاطبان این سریال دچار ریزش شد اما مدیری همچنان می تواند ادعا کند
که در بین همتایانش پرمخاطب ترین سریال را کارگردانی می کند . با این حساب
باید دید چه عواملی موجب این محبوبیت شده است؟

مدیری سبک کاری خاص خودش را دارد ؛ قالب های کاری و بازیگرانی تا
حدودی ثابت . قهوه ی تلخ را باید یک طنز اجتماعی-سیاسی دانست . مدیری و
نویسندگان خوش ذوقش از تمام پتانسیل های تم تاریخی اثرش برای بیان برخی
ناکارآمدی دولتی بهره می برد و در هر قسمت ، جرعه ای از قهوه ای تلخ ، در
کام مخاطبش می ریزد .
این سریال شخصیت های تاریخی می سازد ، اشرافی گری
و جایگاه های اشرافی را به بازی می گیرد ، دربار نمایشی می سازد ، و مقام
پادشاهی بی کفایت را دستمایه کنایه های هنرمندانه اش می سازد. درعین حال
تقابل شخصیت های حال و گذشته موقعیت های طنز می آفریند .

حتی نامگذاری هوشمندانه این سریال نماینده نگاه انتقادی آن نسبت به
بسیاری از وقایع و ناهنجاری های اجتماعی ست . شخصیتی در هیئت یک استاد
تاریخ داریم که با تمام درستکاری و علم و ادبی که دارد همواره مورد کم لطفی
قرار می گیرد . تحقیر شدن این استاد تاریخ نه تنها در زمان حال ، بلکه  در
گذشته هم انجام می شود .

پس نویسنده می خواهد ما را به این موضوع
هدایت کند که روند نادیده انگاشتن ها و تحقیر کردن های افراد با فهم و با
سواد و بها دادن به اشخاص بی علم و بی فرهنگ ریشه های تاریخی دارد.

امیرمهدی ژوله و خشایار الوند به درستی دریافته اند که رذایلی اخلاقی چون
چاپلوسی ، دروغ ، تزویر ، ریا ، زورگویی ، نالایقی و نظیر اینها را با چه
لباس و پوششی به نمایش درآورند و همین اصل ، یکی از عوامل محبوبیت و فاخر
بودن این مجموعه محسوب می شود .

با وجود تمام نقاط قوتی که در داستان پردازی و شخصیت پردازی های این سریال شاهدیم، نقاط ضعفی هم وجود دارد که قابل بحث است .

سکانس
هایی در این سریال وجود دارند که پیوستگی داستانی ندارند . درحالی که در
فیلمنامه ، سکانس ها  باید به با سکانس های دیگر مرتبط باشند و به نوعی در
سکانس های دیگر به آنها استناد شود . اما در این اثر چند سکانس وجود دارد
که هیچ ربطی به سکانس های دیگر ندارند . مانند دو سکانسی که مستشارالدوله
(سیامک انصاری) نزد روانپزشک می رود که نه معلوم می شود واقعیت است یا رویا
و نه گرهی از داستان باز می کند . گرچه باید منتظر بود شاید در قسمت های
آتی این سکانس ها مورد استفاده قرار گیرند.

یا مثلاً سکانسی وجود
دارد که پسر جهانگیر شاه به قصر وارد می شود و در قسمت بعدی این سکانس ابتر
می ماند که البته واضح است که ربط مستقیمی به روند فیلنامه داشته است .

ایراد دیگری که بتوان مطرح کرد ، بلاتکلیفی بیننده درباره شخصیت
بلوتوث است . گرچه امکان دارد این شخصیت به نوعی گره داستانی باشد اما
طولانی شدن این گره و غیبت این شخصیت بیش از هرچیز این شبهه را ایجاد می
کند که نویسندگان نتوانسته اند او را در فیلمنامه بگنجانند و حتی به مرور
زمان خاصیت معماگونه اش را از دست می دهد .

از این دست انتقادات به
حذف شخصیت "بیخودی الملک دیلمی" نیز وارد است . بیننده عملاً قانع نمی شود
که چرا اینچنین شخصیتی به کلی از سریال حذف می شود و دیگر بازنمی گردد و
علاوه بر آن موقعیت های طنزی که آن شخصیت ایجاد می کرد نیز از دست می رود.

به هر روی این روزها سی و دومین بسته از این مجموعه توزیع شده و
مجدداً به روال پخش هفتگی بازگشته است و با وجود اینکه تعداد بسته های این
سریال از تعداد معهود (30 بسته در قالب 90 قسمت) تجاوز کرده ، اما مخاطبان
دائمی آن درپی تهیه قسمت های بعدی نیز هستند.

مدیری کارگردانی ست
که با هر اثرش ، انتظار و سطح سلیقه مخاطب را بالا می برد و همواره نکته ای
نو در چنته دارد . مضاف بر این ، خوب فن حفظ و افزایش مخاطب را بلد است.
این سریال نیز از این قاعده مستثنی نیست. آرزو می کنیم که کارگردانان و
هنرمندان عرصه طنز به جای به کار گیری راههای سخیف برای خنداندن مردم ،
آثاری فاخر و ماندگار چون قهوه تلخ از خود برجای بگذارند.

Parastoo.fakharian@ymail.com