پول نیوز، سمیه علی اصغری - عملکرد بازارهای سرمایه در خاورمیانه و شمال آفریقا طی سال گذشته میلادی عمدتا با روزهای اوجشان بسیار فاصله داشته است. ناآرامی های سیاسی و قیام های مردمی در برخی از کشورهای جهان عرب از جمله عوامل اصلی در این زمینه عنوان شده است. با این وجود، پس از فروکش کردن نسبی اعتراضات، در حال حاضر بازارها با بحران دیگری مواجه شده اند؛ به اعتقاد کارشناسان، افزایش نگرانی ها در رابطه با بحران بدهی های دولتی در جهان، بدون شک سال سختی را نه تنها پیش روی بازارهای خاورمیانه و شمال آفریقا بلکه دیگر نقاط نیز قرار خواهد داد.

این در حالیست که با توجه به عملکرد ضعیف بازارهای سرمایه در سال 2011، سرمایه گذاران دوران خوبی را پشت سر نگذاشته اند. از سوی دیگر بازار اوراق قرضه و کالاهای اساسی نیز از شرایط به شدت متغیری برخوردار بوده اند.

سال گذشته با افزایش امیدواری ها و خوش بینی نسبت به شرایط اقتصاد جهانی که در مسیر بهبود پس از رکود سال 2009 قرار داشت، آغاز شد. انتظارات گسترده ای در رابطه با رشد پایدار اکثر نظام های اقتصادی جهان وجود داشت که البته در سطوح پایین تری نسبت به قبل از بحران مالی جهان بودند. در نتیجه بیشتر بازارهای بورس با روند افزایشی شاخص های خود مواجه بودند.

اما اولین عاملی که تا حدود زیادی جشم انداز اقتصاد جهانی و بازارهای سرمایه را دستخوش تغییر کرد، شروع ناآرامی های سیاسی در خاورمیانه و شمال آفریقا بود. این مساله تاثیر منطقه ای خود را با افت شاخص بازارهای بورس و تاثیر جهانیش را در قالب افزایش قیمت نفت نشان داد.

طی سال گذشته نفت یکی از دارایی هایی بوده که عملکرد بسیار خوبی را از خود نشان داده است. قیمت نفت خام برنت در پایان سال گذشته با افزایش 13 درصدی همراه بود، در حالی که نقطه اوج افزایش قیمتی خود را در ماه آوریل و برابر با 25 درصد به ثبت رساند.

سونامی ژاپن شوک دیگری بود که اقتصاد جهانی را به شدت تحت تاثیر قرار داد. البته میزان تاثیر کمتر از آن چیزی بود که در اوایل این فاجعه پیش بینی شده بود. اما نگرانی ها در رابطه با خطر عدم توانایی بازپرداخت بدهی کشورهای اروپایی به ویژه در منطقه یورو و کاهش اعتبار اقتصادی AAA آمریکا بزرگترین نظام اقتصادی جهان به شدت افزایش یافت. نشانه هایی از ضعف در زیرساخت های اقتصادی و میزان پیش بینی رشد این کشورها وجود داشت.

در حالی که سرمایه گذاران به دنبال بازاری امن برای پرهیز از مواجه با بحران بالقوه مالی بودند، نکته جالب عملکرد خوب اوراق قرضه دولتی برخی کشورها در این شرایط بود. اوراق قرضه 10 ساله آمریکا و آلمان از بهترین عملکرد در میان دارایی ها برخوردار بودند که طی سال گذشته به ترتیب با افزایش ارزش 16.9 و 14 درصدی مواجه شدند. این در حالی بود که برخی از کشورهای منطقه یورو مانند ایتالیا و اسپانیا در این بخش به شدت با مشکل مواجه شدند و اوراق قرضه ایتالیا سال گذشته را با کاهش ارزش 8.2 درصدی به پایان رساند.

بازار کالاهای اساسی طی سال گذشته عملکرد نوسانی را پشت سر گذاشته و شرایط مختلفی را تجربه کرد. در این میان طلا بر خلاف یک هفته پایانی سال 2011، عملکرد قدرتمندی را در این سال به ثبت رساند و با افزایش ارزش 10.1 درصدی مواجه بود. با این وجود، نقره تقریبا به همان مقدار با کاهش ارزش مواجه شد. از سوی دیگر، نفت در نیمه دوم سال 2011 به رغم وخیم تر شدن چشم انداز جهانی، ارزش خود را حفظ کرد. این در حالی بود که محصولاتی مانند مس با کاهش شدید ارزش خود طی چند سال اخیر مواجه شدند.

در سال گذشته تقریبا تمام بازارهای مهم بورس با افت شاخص و ارزش مواجه بودند. در این میان دائو جونز یک استثنا بوده و سال 2011 را با افزایش 5.5 درصدی شاخص خود به پایان برد اما این مساله نیز تحت الشعاع دیگر شاخص های اقتصادی آمریکا قرار گرفت. شاخص S&P 500 نیز بدون تغییر خاصی به کار خود پایان داد.

این در حالی بود که بازارهای ژاپن و آلمان بدترین عملکرد را در میان کشورهای توسعه یافته داشتند و به ترتیب با کاهش ارزش 17.3 و 14.7 درصدی مواجه شدند. شاخص MSCI World معیار کلی بازارهای توسعه یافته نیز سال گذشته را با کاهش 7.6 درصدی به پایان رساند.

اکثر بازارهای بورس عربی نیز طی سال گذشته عملکرد ضعیفی را به ثبت رساندند. مصر بدترین نتایج را در این میان داشته و با کاهش 49 درصدی مواجه شد. عربستان نیز کاهش 3 درصدی را تجربه کرد. در این میان تنها عمان و قطر توانستند با افزایش شاخص به کار خود پایان دهند. هرچند این ارقام بسیار کم و به ترتیب برابر با 0.3 و 1.1 درصد بود.

سال 2012 در شرایطی آغاز شده است که نگرانی ها در رابطه با بحران بدهی های دولتی و ناآرامی های سیاسی در خاورمیانه و شمال آفریقا همچنان ادامه داشته و اکثر مدیران دارایی و سرمایه گذاران سال سخت و پر چالش دیگری را پیش بینی کرده اند.