به اعتقاد يك فعال حوزه ي گردشگري ، موج راه اندازي خانه هاي استيجاري مانند روستاهاي هدف گردشگري، بانك و صندوق هاي مالي و اعتباري، همه گير شده است و افراد باصلاحيت و بي صلاحيت زيادي به اين حوزه وارد شده اند.

افسانه احساني در گفت وگو با ايسنا، با تشريح وضعيت خانه هاي استيجاري و تأثير آن بر معيشت جوامع محلي ، اظهار كرد: در ادبيات جهان معمولا براي اقامتگاه هاي گردشگري چند نام و تعريف مشخص وجود دارد ؛ ولي در ايران، تقسيم بندي هاي جديدي ايجاد شده كه كمي با نمونه هاي جهاني متفاوت است و نمي دانم كارشناسان و اساتيد دانشگاهي اصلا اين اقامتگاه ها را به شكل علمي تعريف يا تقسيم بندي كرده اند يا خير.

اين مدرس اكوتوريسم گفت: سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري حدود سه چهار سال پيش به خاطر مسائل اخلاقي كه در برخي خانه هاي شخصي و استيجاري اتفاق افتاد تصميم گرفت آن ها را سامان دهي كند و به صاحبان اين خانه ها آموزش و گواهي نامه دهد ؛ اما ديگر نمي دانم سرانجام اين برنامه چه شد.

او در ادامه به «اقامتگاه هاي بومي» يا «خوشه سار بومي» به عنوان مدل ديگري از خانه هاي محلي كه به گردشگران اجاره داده مي شوند، اشاره و بيان كرد: اين اقامتگاه ها به روش خاصي گردشگر جذب مي كنند، قواعدي دارند و اداره هاي اماكن و حراست نيز ضوابطي را براي آن ها تدوين كرده اند. در واقع، اين اقامتگاه ها تفاوت هايي را با خانه هاي استيجاري دارند.

وي اظهار كرد: تمام دنيا به اقتصاد مكمل و معيشت جامعه ي محلي توجه دارد، چون توانمندسازي جامعه ي محلي در مناطق گردشگري، اقدام بسيار مؤثري است، مگر آن كه جامعه ي محلي اين ظرفيت را نداشته باشد ؛ براي مثال در استراليا، روستايي وجود دارد كه مسؤولان منطقه مي خواستند اكوتوريسم را در آن رونق دهند، ولي به دلايل مختلفي مانند كم رويي مردم محلي، به اين نتيجه رسيدند كه براي رونق اكوتوريسم در اين منطقه بايد دست نگه دارند.

احساني تأكيد كرد: آماده كردن جامعه ي محلي براي پذيرايي از گردشگران كار درستي است، به شرط آن كه درست و مرحله به مرحله انجام شود.

او در اين باره به تجربه اش در قشم اشاره كرد و گفت: ما در روستاهاي هدف در اين جزيره، نخست موضوع حفاظت از گونه هاي در حال انقراض را مانند لاك پشت هاي پوزه عقابي مطرح كرديم ، سپس به اكوتوريسم پرداختيم و پس از آن، تورهايي را راه اندازي كرديم ، رفته رفته نيز راهنماهاي حرفه يي و خوب معرفي شدند.

وي افزود: در ابتداي كار وقتي از مردم محلي قشم پرسيده شد آيا خانه هاي شخصي خود را به گردشگران اجاره مي دهند ، هيچ كسي داوطلب نشد، به جز يك خانواده ، چون بيشتر مردم به انجام اين كار راضي نبودند ؛ اما وقتي پروژه ي حفاظت از لاك پشت هاي پوزه عقابي توسعه يافت و مردم محلي كم كم عادت كردند و اعتمادشان جلب شد، از اجاره دادن خانه هاي شان نيز لذت بردند . حالا پس از گذشت چهار سال از اجراي آن پروژه، بيشتر مردم محلي مي خواهند از گردشگران در خانه هاي خود پذيرايي كنند.

به اعتقاد اين فعال اكوتوريسم، اجاره دادن خانه هاي محلي در جزيره اي كه در فصل سفر با ازدحام مسافر در نقاط خاصي از شهر مواجه مي شود و معمولا با كمبود امكانات در آن مقطع زماني مواجه است ، سبب تمركززدايي مي شود و اثرات مثبتي بر معيشت جامعه ي محلي دارد.

با اين حال به گفته ي احساني ، گاهي افرادي مديريت جامعه ي محلي را در نقاط مختلف كشور برعهده مي گيرند كه صلاحيت كافي ندارند و سبب بروز برخي مشكلات مي شوند.

وي همچنين تأكيد كرد: اگر خانه هاي استيجاري و محلي مرحله به مرحله و درست آماده شوند ، راه اندازي آن ها بهتر از هتل است، چون هتل ها براي نگهداري، هزينه ي بالايي صرف مي كنند و معمولا هر منطقه اي هم ظرفيت ساخت هتل را ندارد. بنابراين مي توان اقامتگاه هاي محلي را در اين شرايط جايگزين كرد.

اين مدرس اكوتوريسم يادآوري كرد: تشكيل اقامتگاه هاي محلي به ارتقاي فرهنگ ، اعتماد به نفس و معيشت جامعه ي محلي منجر مي شود ؛ اما اگر راه اندازي آن ها مرحله به مرحله نباشد، با خطر و چالش هايي مواجه مي شويم.

او در ادامه گفت: متأسفانه نخستين موضوعي كه با طرح توسعه ي گردشگري و زيرساخت به ذهن مسؤولان، سرمايه گذاران، كارشناسان و حتا مردم محلي مي رسد ساخت هتل ، آلاچيق و سرويس بهداشتي است . چرا بايد اطراف يك تالاب سرويس بهداشتي ساخته شود؟ مردم مي توانند از امكانات روستاهاي اطراف استفاده كنند تا آسيب هاي زيست محيطي كم شود.

وي به دستاوردهاي علمي همايشي كه به تازگي در استراليا برگزار شد و او در آن حضور داشت، اشاره كرد و افزود: استراليا كشور بزرگي است كه جمعيت كمي دارد و مردم آن معتقدند زيرساخت هاي كشورشان زياد نيست. در آن همايش مسؤولان اين كشور از ساحلي سخن مي گفتند كه مي خواستند گردشگري را در آن رونق دهند ؛ ولي امكانات نداشتند.

او ادامه داد: وزير گردشگري استراليا در اين همايش گفت كه ما مي خواهيم گردشگري اين ساحل را رونق دهيم ؛ ولي نمي خواهيم هتل بسازيم، چون اين كار از نظر اقتصادي بازده ندارد ، ضمن آن كه نمي خواهيم محيط زيست ساحل آسيب ببينند براي همين مي توان از كشتي هاي اين ساحل به عنوان اقامتگاه گردشگران استفاده كرد . اين اتفاق دقيقا برخلاف ذهنيت ها و تفكرهاي موجود در كشور ماست.

احساني درباره ي شرايط نرخ گذاري اقامتگاه هاي محلي و خانه هاي استيجاري نيز گفت: قيمت اين اقامتگاه ها دقيقا موضوعي است كه با آن مواجه هستيم و اين انتقاد را هم به خوشه سارهاي بومي (اقامتگاه هاي بومي) وارد كرده ايم ، چون معمولا قيمت بالايي دارند، در حالي كه در جهان، نرخ اقامتگاه هاي بومي يك برنامه دارد. هرچند گاهي سليقه يي تعيين مي شود ، ولي در هر صورت يك اصولي دارد.

وي ادامه داد: به هر حال اداره ي خانه هاي محلي هزينه هاي بالايي دارد؛ ولي مانند هتل ها نيست . با اين حال اين كه يك باره پنجاه شصت هزار تومان نرخ مي دهند ، براي يك اقامتگاه بومي كه چند نفر در يك اتاق آن اقامت دارند، اصولي نيست، ضمن آن كه هر كسي هم نرخ دلخواه خود را مي دهد.

اين فعال اكوتوريسم گفت: هرچند گاهي اين اقامتگاه هاي محلي براي تهيه ي مواد غذايي هزينه ي زيادي صرف مي كنند و مردم محلي برخي از اين روستاها نيز براي تأمين اين مواد غذايي مرتب در حال تردد هستند كه اين در هزينه ي اقامت تأثير دارد ، ولي لازم است سيستم نرخ گذاري اين اقامتگاه ها درست شود.

احساني اضافه كرد: البته ما هر وقت از نظارت صحبت مي كنيم ، اين فكر ايجاد مي شود كه بايد دنبال پلمپ و جلوگيري كردن باشند ، در حالي كه كار بايد از پايه درست و نظارت علمي تري انجام شود.