دنیای اقتصاد - هر چند قيمت مواد غذايي نسبت به صعود سرسام آور ماه هاي گذشته اندكي رو به كاهش است، اما هشدارها در مورد ناتواني مردم جهان در پرداخت هزينه هاي خوراك همچنان ادامه دارد تا آنجا كه به تازگي همزمان 3 سازمان جهاني مرتبط نسبت به اين موضوع اعلام خطر كرده اند.

سازمان جهاني خواربار (FAO)، سازمان جهاني توسعه كشاورزي (IFAD) و برنامه جهاني غذا (WFP) پيش بيني كرده اند كه در يك دهه آينده روند افزايش قيمت مواد غذايي و در نتيجه بيشتر شدن تعداد فقرا در جهان ادامه خواهد داشت.

در اين شرايط اين سازمان ها ورود هرچه بيشتر بخش خصوصي به صنعت غذا و افزايش سرمايه گذاري ها در اين زمينه را دو راهكار اصلي مقابله با فقر اعلام كرده اند.

گزارش جديد فائو حاكي است قيمت هاي بالا و كمرشكن مواد غذايي اقشار آسيب پذير بيشتري را به دام فقر خواهد كشاند. سازمان جهاني خواربار در جديدترين گزارش خود در مورد تاثير قيمت مواد غذايي بر معيشت مردم جهان پيش بيني كرده است كه قيمت هاي بالا تعداد بيشتري از كشاورزان، مصرف كنندگان و كشورهاي فقير را بيش از پيش با چالش تامين هزينه هاي خوراك درگير خواهد كرد.

البته در عين حال به تازگي اين سازمان از كاهش قيمت مواد غذايي در ماه آينده (سپتامبر) خبر داده و گفته بود كه با اين حساب اندكي مشكل تامين مواد غذايي برطرف خواهد شد.
اما آنطور كه پيش بيني هاي بلندمدت حاكي است، اين كاهش آن قدر زياد و باثبات نخواهد بود كه با روند فقيرتر شدن گرسنگان جهان مقابله كند. به گفته تحليلگران فائو، كاهش اخير قيمت ها در پي افزایش تولید در مناطق مهم تولید غلات است، اما هنوز انتظار می رود آشفتگی اقتصادی به افراد فقیر در کشورهای در حال توسعه آسیب بزند.

آمارها نشان مي دهد شاخص قیمت ماهانه غذای این سازمان در ماه سپتامبر در مقایسه با آوریل، دو درصد کاهش خواهد يافت و به 225 واحد مي رسد که بسیار پایین تر از رکورد بالای 238 واحد ثبت شده در فوریه 2011 است.

اما شاخص قیمت ماهانه غذای فائو همچنان بالاتر از 195 واحد در سپتامبر 2010 خواهد بود.
طبق اعلام فائو، قیمت های بین المللی برای همه غلات به جز برنج، کاهش چشمگیری یافته است و تولید بالاتر به همراه تقاضای کمتر از حد انتظار از جمله برای اتانول که در افزایش قیمت غلات نقش داشت، در کاهش قیمت مواد غذایی تاثیر خواهد داشت.

فائو همچنین پیش بینی می کند تولید جهانی غلات در سال جاری، به 3/2 میلیارد تن بالغ شود که سه درصد بالاتر از سال كشاورزي 2011-2010 است و شامل 6/4 درصد افزایش در تولید جهانی گندم نیز می شود.

اما با وجود پیش بینی رشد تولید غلات، سازمان جهاني غذا در گزارش خود هشدار داده است تاثیر کندی احیای اقتصاد جهانی و خطر افزایش یافته بحران، بر امنیت غذای جهان نامعلوم است.
این سازمان همچنین نسبت به بدتر شدن وضعیت در منطقه دچار خشکسالی شاخ آفریقا و به خطر افتادن زندگی 750 هزار نفر از مردم این منطقه هشدار داده است.

بيشترين زيان به واردكنندگان
در اين ميان كشورهايي كه بيشتر واردكننده مواد غذايي هستند، به ويژه در آفريقا بيش از سايران در خطر هستند.
بسياري از اين كشورها بعد از گذشت بيش از 3 سال از بحران جهاني غذا كه از سال 2006 تا 2008 شيوع پيدا كرده بود، همچنان با مشكل تامين خوراك دست و پنجه نرم مي كنند.
بر اساس آخرين آمار اعلام شده از سوي فائو تا پايان سال 2010، 925 ميليون فقير در جهان وجود داشت كه احتمالا طي ماه هاي گذشته اين تعداد افزايش يافته است. اين در حالي است كه در سال هاي 2006 تا 2008، تعداد فقراي جهان 850 نفر تخمين زده مي شد.

پيش بيني ها همچنين حاكي است كه تحمل گرسنگي در كشورهاي فقير يا آنهايي كه پس از افزايش شديد قيمت مواد غذايي در دام فقر گرفتار شده اند تا سال 2015 ادامه خواهد داشت.
بر اساس گزارش هاي سه سازمان مرتبط با غذا حتي اگر تا سال 2015 تلاش هاي بين المللي براي زدودن گرسنگي در جهان به نتايجي برسد، اما باز 600 ميليون نفر در كشورهاي در حال توسعه همچنان با كمبود غذا مواجه خواهند بود. با اين اوصاف كارشناسان سازمان جهاني خواربار، سازمان توسعه كشاورزي و برنامه غذاي جهاني از دولت ها خواسته اند تا برنامه هاي خود را براي بهبود وضعيت دسترسي مردم به غذا با سرعت و شدت بيشتري در پيش گيرند.

به گفته اين كارشناسان، دولت ها بايد نسبت به نتيجه بخش بودن برنامه هايي كه سرمايه گذاري بخش خصوصي در صنعت غذا و افزايش توليدات كشاورزي را توسعه دهد مطمئن شوند.
همچنين كاهش مازاد مواد غذايي در كشورهاي پيشرفته با استفاده از سياست گذاري هاي درست و آموزش همگاني از يك سو و كاهش از بين رفتن مواد غذايي در چرخه توليد در كشورهاي در حال توسعه با استفاده از تقويت صنعت مواد غذايي از ديگر برنامه هاي اصلي سازمان هاي جهاني براي مقابله با پديده گرسنگي در جهان است.

كارشناسان علاوه بر ورود هرچه بيشتر بخش خصوصي به صنعت غذايي، سرمايه گذاري هاي بلندمدت را نيز براي بهبود وضعيت غذا در جهان ضروري مي دانند.

اوضاع بد صنعت غذاي ايران
در اين ميان توجه جهاني به تقويت صنعت غذايي در حالي است كه به گفته كارشناسان اين صنعت در ايران رو به افول است.
چندي پيش شاهرخ ظهیری که از او به عنوان پدر صنعت غذا یاد می شود، هشدار داد که صنعت غذای ایران در وضعیت خطیری قرار دارد. به گفته او صنایع غذایی کشور امروز در مرز نابودی قرار گرفته اند.

اين در حالي است كه دولت و بخش خصوصی توجه چندانی به صنعت غذا نداشته و پتانسیل های آن به خصوص در بخش صنایع تبدیلی را نادیده می گیرند.

رفاه در كشورهاي ثروتمند گرسنگي در كشورهاي فقير
تاكيد دوباره سازمان هاي ناظر جهاني بر لزوم تلاش دولت ها براي جلوگيري از افزايش فقر ناشي از بالا رفتن قيمت مواد غذايي در جهان در پي پيش بيني افزایش قيمت مواد غذايي در كشورهاي مختلف مطرح شده است.
افزايش تقاضا براي غذا به ويژه در اقتصادهاي رو به رشد، افزايش جمعيت جهان و تاثير توسعه سوخت هاي بيولوژيكي بر افزايش تقاضا از جمله عواملي است كه از نظر فائو بر جدي تر شدن رابطه قيمت مواد غذايي و مساله فقر در جهان تاثيرگذار است.

فراتر از همه اينها شواهد و قرائن نشان مي دهد طي يك دهه آينده نيز به خاطر تاثير تغيير منابع انرژي بر كشاورزي و تغييرات آب و هوايي مواد غذايي گران تر خواهد شد.
در واقع فائو علل متعددي را در افزايش قيمت مواد غذايي دخيل مي داند، اما مهم ترين آنها كاهش ذخيره غلات و كاهش عرضه در برابر افزايش تقاضا و رشد فزاينده جمعيت است. آن طور كه آمار اين سازمان نشان مي دهد، هر سال حداقل 80 ميليون گرسنه جديد به انبوه گرسنگان فعلي جهان اضافه مي شود.

يك عامل مهم ديگر رشد سريع اقتصادي در كشورهاي ثروتمند جهان است كه در اين كشورها محصولات كشاورزي زيادي براي تامين سوخت سوزانده مي شود. تغييرات آب و هوايي هم به نوبه خود در نابودي بخش زيادي از محصولات كشاورزي سهيم است.

گروهي از كارشناسان مي گويند، علت بحران جهاني غذا كمبود محصولات كشاورزي نيست، بلكه نتيجه اقدامات و سياست هاي شرم آور كشورهاي سرمايه داري است.

اين كارشناسان در توضيح ديدگاه خود به افزايش توليد گندم اشاره مي كنند و مي گويند: اين افزايش در حالي رخ داده كه صدها ميليون نفر از گرسنگي رنج مي برند که مشكل اصلي سوء مديريت در توزيع محصولات كشاورزي است.

برخي صاحبنظران امور اقتصادي مي گويند، بحران جهاني غذا ساخته كشورهاي ثروتمند است و مهمترين مساله سوء مديريت در توزيع غذا و تفاوت فاحش بين وضعيت تغذيه ثروتمندان و فقرا در جهان است.

به گفته سازمان هاي ناظر جهاني، كشورهاي فقير و ضعيف به ويژه در آفريقا و آسيا كه طي بحران قبلي مواد غذايي در سال هاي 2007 و 2008 با افزايش 8 درصدي تعداد گرسنگان خود مواجه بودند، بيش از ساير كشورها آسيب خواهند ديد، اما كشورهاي پيشرفته كمابيش از اين تهديد در امانند و شايد بتوانند غذاي مورد نياز جمعيت خود را تامين كنند و از فرو افتادن مردم به گرداب فقر تا حدي جلوگيري كنند.