به گزارش پول نیوز ، مالیات خودرو در ایران در سالهای اخیر به یکی از شاخصهای مهم هزینه مالکیت خودرو تبدیل شده و طبیعی است که بسیاری از رانندگان بخواهند بدانند «آیا میزان مالیاتی که در ایران پرداخت میشود، از کشورهای منطقه بیشتر است یا نه؟». مقایسه دادهها نشان میدهد پاسخ این پرسش چندان ساده نیست؛ زیرا کشورهای منطقه ساختارهای کاملا متفاوتی برای مالیاتگیری دارند.
با این حال، بررسی نسبت «مالیات و هزینه سالانه خودرو» به «درآمد متوسط خانوار» نشان میدهد فشار مالی مالکیت خودرو در ایران معمولا بیشتر احساس میشود. این یعنی حتی اگر عدد مالیات در ظاهر همسطح برخی کشورها باشد، اثر نهایی آن بر بودجه خانوار ایرانی سنگینتر است. در مقابل، بسیاری از کشورهای منطقه یا مالیات سالانه خودرو ندارند یا با درآمد شهروندان تناسب بیشتری برقرار کردهاند؛ موضوعی که تفاوت مهمی در تجربه مالکیت خودرو ایجاد میکند.
وضعیت مالیات خودرو در ایران؛ طبقهبندی و شیوه محاسبه
در بحث مالیات خودرو، ایران در سالهای اخیر مدل نسبتا مشخصی را دنبال کرده که بر پایه چند معیار اصلی تعریف شده است؛ از جمله سن خودرو، حجم موتور، کاربری وسیله و ارزش روز آن. با وجود تغییرات دورهای، ساختار کلی مالیات خودرو در ایران به سمت «افزایش سهم خودروهای لوکس» و «ثابت ماندن فشار مالیاتی روی خودروهای اقتصادی» حرکت کرده است. به بیان سادهتر، سیاستگذار تلاش کرده با اعمال مالیاتهای سنگینتر بر خودروهای گرانقیمت، بخشی از بار درآمدی دولت را از طبقات مصرفکننده لوکس تامین کند.
اما همین سیاست، پرسشی مهم را ایجاد کرده است: آیا مبلغی که یک مالک خودرو در ایران میپردازد، نسبت به سطح درآمد و ارزش وسیله نقلیه، واقعا منصفانه است؟ بسیاری از کارشناسان معتقدند فاصله معناداری میان «توان اقتصادی خانوارها» و «هزینههای مالیاتی خودرو» وجود دارد. برای مثال، مالک یک خودروی میانرده در ایران ممکن است سالانه مبلغی پرداخت کند که سهم قابل توجهی از درآمد او را میبلعد، در حالی که همین مدل خودرو در بسیاری از کشورهای منطقه یا مالیات بسیار پایینتری دارد یا اساسا مشمول مالیات سالانه نیست.
یکی دیگر از نکات بحثبرانگیز، تفاوت میان خودروهای داخلی و خارجی است. با توجه به محدودیتهای واردات و قیمت بالای خودروهای خارجی، مالکان این خودروها معمولا بخش اصلی مالیات را پرداخت میکنند، در حالی که استفادهکنندگان خودروهای داخلی سهم بسیار کمتری دارند. این تفاوت، ساختار مالیاتی ایران را از بسیاری از اقتصادهای منطقه متمایز کرده است.
از سوی دیگر، برخی کارشناسان تاکید میکنند نظام مالیاتی باید بیشتر به سمت «کیفیت مصرف سوخت» و «استاندارد آلایندگی» حرکت کند؛ موضوعی که در کشورهای منطقه نیز دیده میشود. این موضوع نشان میدهد که ایران برای رسیدن به یک نظام مالیاتی کارآمد، هنوز مسیر اصلاحی قابل توجهی پیش رو دارد.
مالیات خودرو در کشورهای منطقه؛ چه الگوهایی رایج است؟
بررسی کشورهای منطقه نشان میدهد که مالیات خودرو در خاورمیانه الگوی واحدی ندارد و هر کشور متناسب با ساختار اقتصادی، سطح درآمد مردم و سیاستهای زیستمحیطی خود عمل میکند. برای مثال، در کشورهای حوزه خلیج فارس مانند امارات و قطر، مالیات سالانه خودرو عملا صفر است و تنها هزینههای ثبت و تمدید شمارهگذاری دریافت میشود. علت اصلی این رویکرد، درآمد نفتی بالا و تمایل به کاهش فشار مالیاتی بر شهروندان است.
اما همین الگو در کشورهایی مانند ترکیه، اردن یا لبنان متفاوت است. در ترکیه، مالیات خودرو بر اساس «سن خودرو، حجم موتور و نوع سوخت» تعیین میشود و شهروندان هر سال مبلغ مشخصی را پرداخت میکنند. با این حال نکته مهم این است که میانگین درآمد ماهانه مردم در این کشورها با هزینههای مالیاتی تناسب بیشتری دارد و فشار کمتری بر خانوار وارد میکند.
در برخی کشورها نیز مالیات خودرو هدفمند شده و بهصورت «مالیات سبز» اجرا میشود. یعنی خودروهایی با مصرف سوخت بالا یا استاندارد آلایندگی ضعیف، مالیات بیشتری پرداخت میکنند. این مدل را میتوان در کشورهای اروپایی نیز مشاهده کرد، اما برخی دولتهای منطقه مانند عمان و بحرین نیز در سالهای اخیر به سمت چنین سیاستی حرکت کردهاند.
این تفاوتها باعث شده بسیاری از کاربران ایرانی هنگام مقایسه، احساس کنند که میزان مالیات خودرو در ایران در برخی موارد بیشتر از سطح نرمال منطقه است؛ مخصوصا هنگامی که سطح درآمد و قدرت خرید را نیز وارد معادله کنیم. در این بخش، توجه به ساختار اقتصادی و سیاستهای کلان کشورها اهمیت زیادی دارد و مقایسه صرف عددی نمیتواند تصویر کاملی ارائه دهد.
آیا ایرانیها مالیات بیشتری میپردازند؟ تحلیل تطبیقی با استنادهای واقعی
پاسخ قطعی به این سؤال که «آیا ایرانیها مالیات بیشتری میپردازند؟» نیازمند تحلیل چند بُعدی است؛ زیرا میزان مالیات خودرو بهتنهایی معیار درستی برای قضاوت نیست و باید آن را نسبت به عوامل دیگری مانند درآمد متوسط، هزینه نگهداری خودرو، کیفیت جادهها، استاندارد خودروهای موجود و خدماتی که در ازای مالیات ارائه میشود سنجید.
با این حال، تحلیلهای اقتصادی نشان میدهد نسبت «هزینه سالانه خودرو» به «درآمد متوسط خانوار» در ایران بسیار بالاتر از بسیاری از کشورهای منطقه است. این یعنی حتی اگر میزان مالیات خودرو در ظاهر مشابه باشد، فشار مالی آن بر خانوار ایرانی بهمراتب سنگینتر است. برای نمونه، یک خودرو متوسط در ایران ممکن است چند برابر درآمد ماهانه مالک ارزش داشته باشد؛ در حالی که در کشورهای منطقه معمولا خودروها با نسبت قیمتی پایینتری نسبت به درآمد خریداری میشوند.
در کنار مالیات، هزینههای جانبی مالکیت خودرو مانند بیمه، عوارض سالانه و جرایم رانندگی نیز بر بودجه خانوار تاثیر مستقیمی دارد. بسیاری از رانندگان هنگام برنامهریزی مالی خود، نیاز دارند از وضعیت جرایم ثبتشده، عوارض معوق و هزینههای آینده مطلع باشند. برای اینکه تصویر دقیقتری از این بخش از هزینهها داشته باشید، بررسی سوابق تخلف میتواند بسیار کمککننده باشد. برای اطلاع از استعلام خلافی خودرو و جزئیات جرایم اینجا کلیک کنید تا بتوانید مدیریت هزینهها را واقعبینانهتر انجام دهید. این موضوع هرچند خارج از بحث مالیات است، اما در تحلیل نهایی هزینه مالکیت خودرو، تاثیر مستقیمی بر مقایسه میان ایران و کشورهای منطقه دارد.
در مجموع، میتوان گفت مالیات خودرو در ایران زمانی سنگینتر از کشورهای منطقه احساس میشود که قدرت خرید و هزینههای مکمل را نیز وارد تحلیل کنیم. در بسیاری از موارد، مالیات اسمی شاید بالا نباشد؛ اما فشار مالی تجمعی، از خرید تا نگهداری، برای مالک ایرانی نسبتا بیشتر است.
آژانس خلاقیت کوانتا