رييس مركز ملي ذخاير ژنتيكي و زيستي جهاد دانشگاهي از راه اندازي نخستين بانك اسانس و عصاره کشور با بيش از 850 نمونه اسانس، عصاره و ماده گياهي خبر داد.

دكتر سيدابوالحسن شاهزاده فاضلي در گفت وگو با ايسنا اظهار كرد: بانك اسانس و عصاره يكي از بانك هاي گياهي مركز ملي ذخاير ژنتيكي و زيستي است كه با جمع آوري و نگهداري بذور گياهان مختلف مانند اكثر گونه هاي ارتميزياي بومي ايران و گياهان دارويي و با دارا بودن مزرعه و گلخانه تحقيقاتي، سردخانه هاي نگهداري بذور و نيروي متخصص، توانايي كشت و پرورش گياهان مورد نياز براي تهيه اسانس، عصاره و نگهداري اين گياهان به صورت پودر شده را دارد.

وي با تاكيد بر تحقيقات گياهي در زمينه هاي دارويي و غذايي به عنوان يكي از مهمترين حوزه هاي تحقيقاتي اين بانک، تصريح كرد: با توجه به اهميت سرعت بخشي به روند تحقيقات اين حوزه، اين بانك مي تواند در كاهش زمان و هزينه تمام شده و افزايش اعتبار تحقيق براي محققان كشور موثر واقع شود و از سوي ديگر يكي از بزرگترين گام ها در حوزه تحقيقاتي گياهان دارويي و غذايي به شمار آيد.

رييس مركز ملي ذخاير ژنتيكي و زيستي ايران افزود: در صورت نبود چنين بانك هايي محققان براي انجام پروژه تحقيقاتي خود مجبور به شناسايي، جمع آوري، نگهداري و انجام آزمايشات لازم بر روي اسانس ها و عصاره هاي گردآوري شده از تمام مناطق مورد نظر خود در كشور خواهند بود و اين در حالي است كه بانك اسانس و عصاره وظيفه انجام اين فعاليت ها را داشته و مي تواند در صرفه جويي هزينه و زمان انجام پروژه تحقيقاتي تاثير بسزايي داشته باشد.

شاهزاده فاضلي با بيان اينكه تاکنون بيش از 850 نمونه اسانس و عصاره و ماده گياهي بومي كشور در اين بانك ذخيره شده است، خاطرنشان كرد: كار جمع آوري نمونه ها از سال 89 آغاز شده كه در حال حاضر حدود شش هزار بذر از گياهان ايراني را در اختيار داشته و از اين ميان موفق به ثبت، نگهداري و تهيه شناسنامه 850 نمونه اسانس و عصاره شده ايم.

رييس مركز ملي ذخاير ژنتيكي و زيستي ايران با بيان اينكه بانك اسانس و عصاره توانايي نگهداري نمونه هاي گياهي را در سه شكل اسانس، عصاره و ماده گياهي خشك دارد در خصوص كاربردهاي اين بانك افزود: استفاده هاي دارويي از جمله كاربردهاي مفيد اين بانك در حوزه تحقيقات دارويي است چرا كه گياهان به دليل داشتن تركيبات منحصر به فرد مي توانند منبعي براي توسعه داروهاي مفيد در نظر گرفته شوند و از اين جهت بانك اسانس و عصاره در بخش آناليز تركيبات، امكان تهيه كتابخانه اي از تركيبات فيتوشيميايي براي هر گياه را دارد. بدين ترتيب با ايجاد پايگاه اطلاعاتي، تركيبات موجود در گياه و ميزان غلظت آن در زمان هاي رويشي مختلف، مشخص مي شوند.

وي اضافه كرد: همچنين با استفاده از داده هاي مقالات و با پي بردن به تركيبات موثر هر گياه مي توان با جست وجو در پايگاه اطلاعاتي و با در نظر گرفتن اين مساله كه اين تركيبات در گياهان ديگر نيز ممكن است به مقدار زياد وجود داشته باشد، گياهي مناسب جهت استفاده به عنوان گياه دارويي انتخا ب كرد.

شاهزاده فاضلي با اشاره به اينكه پايداري تركيبات موثر از ديگر اهداف ايجاد اين بانك است تا با توجه به دوام پايين تركيبات فيتوشيميايي ايجاد تغييرات ساختاري براي پايدار كردن تركيبات موثر صورت گيرد درباره كاربردهاي اين بانك در حوزه صنايع و مواد غذايي به ايسنا گفت: از آنجا كه كاربرد تركيبات شيميايي در مواد غذايي به عنوان طعم دهنده و تركيبات رنگي، روز به روز محدود مي شود؛ لذا، متخصصان امر درپي جايگزيني و استفاده از تركيبات فيتوشيميايي با ساختار طبيعي در مواد غذايي هستند به گونه اي كه اخيرا در صنعت غذايي آلمان استفاده از برخي رنگدانه هاي سنتزي شيميايي با ابهام روبرو شده است.

رييس مركز ملي ذخاير ژنتيكي در ادامه با اشاره به اينکه با استفاده از اسانس ها و عصاره هاي موجود در اين بانك امكان انتخاب تركيبات جايگزين وجود دارد، اضافه کرد: امروزه استفاده از آنتي اكسيدان هاي سنتزي (BHT,BHA) در نگهداري و جلوگيري از اكسيد شدن سريع مواد غذايي مرسوم شده است ولي مطالعات زيادي نشان از آ سيب هاي جبران ناپذير اين تركيبات بر سلامت انسان دارد لذا به نظر مي رسد استفاده از آنتي اكسيدان هايي با منشاء طبيعي از جمله تركيبات جدا شده از گياهان مي تواند در سلامت انسان بسيار مفيد باشد.

وي در خصوص ديگر كاربردهاي بانك اسانس و عصاره در زمينه صنايع آرايشي و بهداشتي اذعان كرد: از گذشته هاي دور براي افزايش رضايت مندي مشتريان مواد آرايشي بهداشتي از گياهان خوشبو و با ويژگي هاي دارويي خاص استفاده مي شد. اما سوالي كه هميشه در اين زمينه وجود داشت اين بوده كه آيا تركيبات ديگر گياه باعث ايجاد مشكل نخواهد شد؟ به طور كلي امروزه استفاده از گياهان به صورت علمي تر انجام مي شود؛ بدين ترتيب كه اسانس و عصاره ابتدا در مرحله تخليص وارد شده و تركيبات موثر را از تركيبات مزاحم جدا مي كنند كه در كيفيت مواد توليدي بسيار حائز اهميت است.

شاهزاده فاضلي درباره اهميت جهاني اين بانك اظهار كرد: امروزه كشورهاي دنيا به منظور استفاده دارويي، تجاري و صنعتي از گياهان سرمايه گذاري هاي كلاني داشته و به پيشرفت هاي قابل توجهي دسته يافته اند كه مثال بارز آن مركز KRBIB كشور كره جنوبي است كه امروزه به عنوان يكي از پيشگامان استفاده از گياهان در درمان بيماري هاي كه استفاده از داروهاي سنتزي غربي در مورد آ نها رضايت بخش نيست، فعاليت مي كند. اين مركز با داشتن بانك عصاره (شامل چهار هزار گياه)، همچنين جمع آوري گياهان بومي كشور كره جنوبي، بررسي ويژگي هاي آنها و همچنين ارائه اين گياهان به مراكز مختلف جهت آ ناليز و بررسي ويژگي هاي مختلف آنها، گام بلندي در پيشبرد اهداف ملي كشور خود برداشته است.

وي ادامه داد: همچنين شركت TimTek در آ مريكا و روسيه نيز در اين زمينه فعاليت هاي زيادي داشته است به گونه اي كه در بانك عصاره اين مركز 2600 نمونه عصاره و همچنين 9 هزار ماده گياهي به منظور برآورده كردن نياز كارشناسان و همچنين حمايت از ديگر مراكز تحقيقاتي تهيه و نگهداري مي شود. اين مراكز در گام بعدي اقدام به جداسازي تركيبات گياهي و تشكيل كتابخانه اي از آنها كرده كه مي توان انتظار رشد و شناسايي تركيبات موثره را به صورت تصاعدي از اين طرح ها داشت.

رييس مركز ملي ذخاير ژنتيكي و زيستي ايران با اشاره به رويكرد جهاني براي استفاده از گياهان و تركيب ها طبيعي در صنايع دارويي، آرايشي – بهداشتي و غذايي و اينكه ايران اسلامي از ديرباز مهد علم و تمدن بشري به ويژه از نظر علوم پزشكي و طب بوده است؛ گفت: تنوع اقليمي، گونه اي و ذخاير ژنتيكي از ويژگي هاي بارز ايران است چرا كه با بهره گيري از بيش از هشت هزار گونه گياهي همواره استفاده از گياهان دارويي و تامين دارو از منشاء گياه جزو ويژگي هاي بارز طب ايراني محسوب شده و در اين ميان وجود يك بانك اسانس و عصاره گياه با هدف تسهيل تامين نيازهاي علمي و پژوهشي اعم از مراكز و موسسات تحقيقاتي آموزشي داخلي و خارجي مي تواند ايفاي نقش كند.

شاهزاده فاضلي در ادامه اظهار كرد: مركز ملي ذخاير ژنتيكي و زيستي ايران يكي از نهادهاي كليدي در زيرساخت هاي علمي و فناوري زيستي است كه با تهيه ، نگهداري و ارائه مواد بيولوژيك نقش بسزايي در علوم پزشكي بهداشتي، صنايع نساجي، شيميايي، داروسازي، غذايي و لبني، كشاورزي، دفع سموم و آفات نباتي و آ لودگي هاي زيست محيطي، حفظ تنوع زيستي و محيط زيست نيز تحقيقات بنيادي دارد.

وي در پايان از آمادگي بانك اسانس و عصاره مركز ملي ذخاير ژنتيكي زيستي ايران براي ارائه خدمات تخصصي در زمينه ثبت، ذخيره، مصرفي و ارائه گونه هاي مختلف به مراكز علوم پزشكي و بهداشتي، صنايع نساجي، شيميايي، داروسازي، غذايي، لبني و كشاورزي خبر داد.