اشك چشمتان را نخشكانيد

جام جم آنلاين: گلوكوم يا آب سياه ، بيماري اي است كه مي تواند سبب آسيب عصب بينايي و در نتيجه كوري شود. اين بيماري در آغاز هيچ علامتي ندارد؛ ولي مي تواند در طول چند سال سبب كاهش بينايي و نهايتا كوري شود.

درمان زودرس مي تواند مانع پيشرفت بيماري و كاهش ديد بيمار شود. عصب بينايي از بيش از يك ميليون رشته عصبي تشكيل شده است كه به صورت دسته اي از رشته ها گردهم آمده اند. اين عصب شبكيه (پرده نازك حساس به نور در قسمت عقب كره چشم) را به مغز متصل مي كند و براي داشتن ديد خوب، سالم بودن عصب بينايي ضروري است. در بسياري از افراد، افزايش فشار داخل چشم سبب گلوكوم مي شود.

در جلوي چشم فضايي وجود دارد كه اتاق قدامي خوانده مي شود. مايع شفافي همواره وارد اين فضا شده و از آن خارج مي شود و وظيفه تغذيه بافت هاي مجاور را به عهده دارد. به محلي كه مايع از اتاق قدامي خارج مي شود، اصطلاحا زاويه گفته مي شود كه محل تلاقي قرنيه و عنبيه است. زماني كه مايع به زاويه مي رسد، از طريق يك شبكه اسفنجي شكل شبيه يك سيستم زهكشي از چشم خارج مي شود.

گلوكوم زاويه باز از آنجا به اين نام خوانده مي شود كه زاويه اي كه مايع از آن خارج مي شود، باز است. با اين حال، به دلايل نامشخص، سرعت حركت مايع از خلال شبكه تخليه كند است. كندي حركت مايع سبب تجمع آن و بالا رفتن فشار داخل چشم مي شود و اين افزايش مي تواند سبب آسيب ديدن عصب بينايي و كاهش ديد شود، مگر آن كه فشار چشم پايين آورده شود. افراد بالاي 40 سال و كساني كه در خانواده شان سابقه اين بيماري وجود دارد، احتمال ابتلا به اين بيماري را دارند.

دكتر محسن حدادي، چشم پزشك در اين زمينه به خبرنگار «جام جم» مي گويد: گلوكوم در ابتدا علامت خاصي ندارد. ديد طبيعي است و دردي وجود ندارد. با ادامه يافتن بيماري، بيمار متوجه مي شود كه هر چند اشيايي را كه جلويش قرار دارند، خوب مي بيند؛ ولي اشيايي را كه در كنار قرار داشته و بايد از گوشه چشم به آنها نگاه كند، بخوبي نمي بيند.

بيمار مبتلا به گلوكوم در صورت درمان نشدن ممكن است ناگهان متوجه شود كه ديد كناري ندارد. درست مانند اين است كه دارد از درون يك لوله به اطراف نگاه مي كند. ادامه يافتن بيماري ممكن است سبب از ميان رفتن باقيمانده ديد حتي در مركز شده و بيمار كور شود.

بسياري تصور مي كنند كه در صورتي مبتلا به گلوكوم هستند كه فشار چشمشان بالا باشد؛ اما هميشه چنين نيست. فشار بالاي چشم، خطر ابتلا به گلوكوم را افزايش مي دهد. بالا بودن فشار چشم الزاما به معناي ابتلا به گلوكوم نيست. ابتلا يا عدم ابتلا به گلوكوم بر اثر بالا بودن فشار چشم بستگي به ميزان تحمل عصب بينايي در مقابل فشار بالاي چشم دارد و اين ميزان در افراد مختلف متفاوت است. هر چند فشار طبيعي معمولا ميان 12 تا 21 ميلي متر جيوه است؛ ولي حتي در اين فشار نيز ممكن است شخصي به گلوكوم مبتلا باشد و اين نشان مي دهد كه معاينه چشم اهميت بسيار زيادي دارد.

به گفته وي، چشم پزشك براي تشخيص گلوكوم بايد اقدامات تشخيصي زير را انجام دهد: حدت بينايي در تستي كه با استفاده از چارت هاي بينايي انجام مي شود، بينايي بيمار در فواصل متفاوت مشخص مي شود. ديد كناري (محيطي) بيمار اندازه گيري مي شود. با توجه به اين كه از دست دادن ديد كناري، يكي از علائم گلوكوم است، اين تست به تشخيص بيماري كمك مي كند. در اين تست با استفاده از قطره، مردمك چشم بيمار متسع مي شود و به اين ترتيب چشم پزشك ديد بهتري براي معاينه عصب بينايي پيدا مي كند. پس از معاينه ممكن است ديد نزديك تا چند ساعت تار باشد.

دكتر حدادي با اشاره به اين كه هرچند گلوكوم علاج قطعي ندارد؛ ولي درمان هاي رايج بيماري را كنترل مي كنند، ادامه مي دهد: اين تاييدي بر اهميت تشخيص و درمان زودرس است. بيشتر چشم پزشكان، گلوكومي را كه تازه تشخيص داده شده است، با دارو درمان مي كنند؛ ولي تحقيقات جديد نشان داده است كه جراحي با ليزر، جايگزيني مطمئن و موثر است.

وي ادامه داد: روش هاي درماني گلوكوم شامل درمان دارويي است، داروهاي گلوكوم به صورت قطره هاي چشمي و قرص تجويز مي شوند، اين داروها به 2 شكل سبب كاهش فشار داخل چشم مي شوند. بعضي باعث كاهش توليد مايع در چشم شده و بعضي به تخليه بيشتر مايع از درون چشم كمك مي كنند. داروهاي ضدگلوكوم ممكن است تا چند بار در روز تجويز شوند. بيشتر بيماران عوارضي نشان نمي دهند؛ ولي بعضي از اين داروها ممكن است سبب سردرد شده و يا روي اعضاي ديگر بدن عوارضي داشته باشند. قطره ها ممكن است سبب سوزش و قرمزي چشم شوند. داروهاي ضدگلوكوم بايد تا زماني كه به كنترل فشار داخل چشم كمك مي كنند، مصرف شوند. از آنجا كه گلوكوم معمولا علامتي ندارد، گاهي بيماران داروي خود را قطع مي كنند يا فراموش مي كنند، مصرف كنند.

روش هاي جراحي رايج براي درمان گلوكوم وجود دارد. در جراحي گلوكوم، هدف ايجاد محل خروج جديدي براي مايع داخل چشم است. هرچند چشم پزشك در هر زماني ممكن است تصميم به جراحي بگيرد؛ ولي معمولا اين كار را پس از شكست درمان دارويي و جراحي ليزري انجام مي دهد.

جراحي در كلينيك يا بيمارستان صورت مي گيرد. پيش از جراحي به بيمار داروهايي براي آرام و شل شدن داده شده و سپس چشم به وسيله تزريق مواد بي حس كننده در اطراف آن بي حس مي شود. جراح قطعه كوچكي از بافت سفيدي چشم (صلبيه) را برمي دارد و اين باعث به وجود آمدن كانال كوچكي براي عبور مايع درون چشم مي شود. سپس قسمت سفيد چشم كه برداشته شده است، با لايه نازك و شفافي از ملتحمه پوشانده مي شود. مايع از مجراي ايجاد شده و از زير ملتحمه اي كه روي آن را پوشانده، عبور كرده و از چشم خارج مي شود.

بيمار پس از جراحي بايد تا چند هفته از قطره هاي آنتي بيوتيك و ضدالتهاب براي مقابله با عفونت و تورم استفاده كند. بايد توجه داشت كه اين قطره ها با قطره هايي كه بيمار قبلا براي درمان گلوكوم مصرف مي كرده است، متفاوتند. بيمار بايد همچنين بويژه در چند هفته اول، پس از جراحي مرتبا ويزيت شود. در بعضي بيماران، جراحي حدود 80 تا 90 درصد در كاهش فشار موثر است. با اين حال، اگر مجراي جديد كه طي جراحي به وجود آمده، مسدود شود، ممكن است به جراحي ديگري نياز باشد. در صورتي كه بيمار قبلا تحت جراحي چشمي (نظير جراحي كاتاراكت) قرار نگرفته باشد، جراحي گلوكوم بهترين اثر را دارد.

بيشتر بيماراني كه از قطره هاي ضدآب سياه چشم استفاده مي كنند، در معرض خطر انسداد مجاري اشكي قرار مي گيرندبايد به خاطر داشت كه با اين كه جراحي گلوكوم، باقيمانده ديد بيمار را حفظ مي كند؛ ولي باعث بهبود ديد نخواهد شد. در واقع، ديد بيمار ممكن است بخوبي ديد قبل از جراحي نباشد، هرچند كه در صورت انجام ندادن جراحي در درازمدت بيمار ممكن است ديد خود را كاملا از دست بدهد. جراحي گلوكوم نيز مانند هر جراحي ديگري ممكن است با عوارضي همراه باشد. اين عوارض عبارتند از: كاتاراكت، مشكلات قرنيه، التهاب يا عفونت داخل چشم و تورم عروق خوني پشت چشم. البته براي هريك از موارد گفته شده، درمان هاي موثري وجود دارد.

در علم چشم پزشكي آمده است: هرچند گلوكوم زاويه باز شايع ترين نوع اين بيماري است؛ ولي گلوكوم انواع ديگري نيز دارد. در گلوكوم با فشار طبيعي يا پايين، تخريب عصب بينايي و محدود شدن ديد كناري به صورت غيرمنتظره اي در افرادي رخ مي دهد كه فشار چشمشان طبيعي است. در درمان اين بيماران از همان روش هاي درمان گلوكوم زاويه باز استفاده مي شود.

در گلوكوم زاويه بسته، مايعي كه در قسمت جلوي چشم قرار دارد، به دليل مسدود شدن زاويه توسط قسمتي از عنبيه (قسمت رنگي چشم) راهي به زاويه نداشته و نمي تواند از چشم خارج شود. در اين بيماران يك افزايش ناگهاني در فشار چشم ديده مي شود. علائم اين نوع گلوكوم شامل درد شديد و تهوع و همچنين قرمزي چشم و تاري ديد است. گلوكوم زاويه بسته يك مورد اورژانس است و بيمار بايد سريعا درمان شود. در صورت عدم درمان، بيمار ممكن است ظرف يك يا 2 روز كور شود. جراحي ليزري فوري به طور معمول انسداد را برطرف كرده و بيمار را از كوري نجات مي دهد.

در گلوكوم مادرزادي، كودك به دليل وجود يك نقص مادرزادي در زاويه به گلوكوم مبتلاست. كودكان مبتلا معمولا علائم واضحي نظير چشم هاي كدر (cloudy eye)، حساسيت به نور، و اشكريزش شديد دارند. درمان معمولا به صورت جراحي صورت مي گيرد؛ زيرا داروهاي ضدگلوكوم ممكن است اثرات نامشخصي روي شيرخواران داشته باشند و همچنين تجويز اين داروها در اين بيماران مشكل است. در صورتي كه جراحي بلافاصله پس از تشخيص انجام شود، اين كودكان شانس بسيار بالايي براي داشتن يك ديد خوب خواهند داشت.

گلوكوم ثانويه مي تواند عارضه اي از بيماري هاي ديگر باشد. اين نوع گلوكوم بعضي اوقات ناشي از جراحي چشم يا كاتاراكت پيشرفته، آسيب هاي چشمي، بعضي تومورهاي چشمي، يا يووئيت (التهاب چشم) باشد. يكي از انواع به نام گلوكوم رنگدانه اي، زماني رخ مي دهد كه رنگدانه ها به صورت فلس از عنبيه جدا شده و با انسداد شبكه خروج مايع چشمي، مانع عبور آن شوند. نوع شديدي نيز به نام گلوكوم نئوواسكولار با ديابت مرتبط است. همچنين، داروهاي كورتيكواستروئيدي (داراي كورتون) كه در درمان التهاب هاي چشمي و ديگر بيماري ها كاربرد دارند نيز مي توانند در درصد كمي از بيماران سبب شروع گلوكوم شوند.

اما بتازگي محققان دانشگاه علوم پزشكي ايران با ارائه نخستين گزارش در مقايسه شيوع انواع انسدادهاي مجاري اشكي در بيماران مصرف كننده قطره هاي ضدآب سياه و جمعيت نرمال نشان دادند بيماراني كه از قطره هاي ضدآب سياه چشم نظير تيمولول و پيلوكارپين استفاده مي كنند، به طور عمده در معرض خطر انسداد مجاري اشكي قرار مي گيرند.

دكتر محسن بهمني كشكولي، دانشيار دانشگاه علوم پزشكي ايران و مجري اين طرح در اين خصوص به <جام جم> گفت: اين مطالعه نخستين گزارش در دنيا در مورد ميزان شيوع انواع انسدادهاي مجاري اشكي در يك جمعيت نرمال و همچنين در بيماران مصرف كننده قطره هاي ضدآب سياه است. براساس اين بررسي، بيماران مصرف كننده قطره هاي ضدآب سياه به طور عمده در معرض خطر انسداد مجاري اشكي بخصوص در بخش فوقاني مجاري اشكي هستند.

در اين تحقيق براي بررسي تاثير قطره هاي ضدآب سياه روي مجاري اشكي در مقايسه با گروه كنترل، در يك كد مطالعه آينده نگر، ماسك و كنترل دار، 627 چشم از 384 بيمار (219 مرد) وارد مطالعه شدند.

وي ادامه مي دهد: ثبت اطلاعات، تقسيم بندي به 2گروه بيمار و كنترل و معاينه اوليه توسط يك رزيدنت ارشد انجام شد. پس از اعمال موارد خروج از مطالعه، بيماران تحت تست مجاري اشكي توسط جراح پلاستيك چشم قرار گرفتند. موارد خروج از مطالعه شامل اشكريزش قبل از شروع داروهاي ضدآب سياه (در گروه بيمار)، استفاده طولاني قطره هاي ديگر چشمي و وجود بيماري هاي چشمي و اطراف چشم بودند و 130 چشم از 98 بيمار در گروه بيمار و 280 چشم از 178 بيمار در گروه كنترل قرار گرفتند و 2 گروه از نظر تمام متغيرها يكسان بودند.

دكتر بهمني مي گويد: نتايج اين بررسي نشان داد انسداد مجاري اشكي به طور عمده از نظر آماري در گروه بيمار (20 درصد) بيشتر از گروه كنترل (57/8 درصد) بود و انسداد بخش فوقاني مجاري اشكي نيز به طور عمده در گروه بيمار بيشتر بود. افزايش سن به طور عمده با انسداد بيشتر مجاري اشكي فقط در گروه كنترل همراه بود. از نظر آماري، استفاده از داروهاي تركيبي تيمولول دورازولاميد و تيمولول دورازولاميد پيلوكارپين با طول درمان 2 هفته تا 156 ماه باعث انسداد مجراي اشكي مي شود.