دژ شمیران قزوین؛ یادگاری از ساسانیان قلعه شمیران مربوط به دوره ساسانیان و دوران تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان قزوین، بخش طارم سفلی واقع شده است. این مکان در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۴۵۸ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

دژ سمیران یا شمیران و مجموعه سازه‌های آن نزدیک به هفت کیلومتری باختر (غرب) منجیل در منطقه طارمات در کنار رودخانه قزل اوزن جای دارد، این مجموعه سازه‌های تاریخی زمانی دژ بزرگ و پهناوری بوده که از کم شمار مجموعه‌های سازه‌ای ایران به شمار می‌رود. درون این دژ بزرگ، شهری جای دارد که در زمان خود به علت پهناوری و شکوه سازه‌ها بسیار نامور و ارزشمند بود، این دژ از روزگار کهن و همچنین کنگریان از سلسه آل بویه برجای مانده و نزدیک به هزار سال از دیرینگی سازه‌های آن می‌گذرد که ناصر خسرو قبادیانی و بسیاری دیگر از گردشگران نامی از این شهر بزرگ دیدن کرده اند. برخی دلیل نامگذاری این دژ را به دلیل جای گرفتن آن در مکانی بلند می‌دانند، از اینرو شمیران به معنای جای رفیع و بلند است. برخی دیگردلیل آنرا جای گرفتن دژ در مکانی بلند به عنوان «شمع ایران» می‌خوانند. تصرف این قلعه توسط سالاریان موجب شد تا به قدرت برسند همچنین این قلعه قریب به دو قرن جزء قلعه‌های اسماعیلیان بوده و پس از هجوم هلاکو و نابودی اسماعیلیان تا پایان دوره صفوی نیز در کشمکش‌های سیاسی اهمیتی بسزا داشته است.

این قلعه در بین اهالی منطقه به نام‌های شمیران و سمیران معروف است، ولی در متون تاریخی به نام‌های سمیران، شمیران، سمیرم، شمع ایران، کنگریان، سمیویروم و سالاریه از آن یاد شده است. نام شمیران بار‌ها در متون آمده است. شمیران مرکز طارم بود و قلعه درکنار شهر قرار داشت. پیشینه این قلعه را به دوران قبل از اسلام نسبت می‌دهند و در طول سال‌های سده چهارم هجری تختگاه کنگریان-آل مسافر و برخی حکومت‌های محلی دیگر بوده است. طرح کلی این بنا مستطیلی شکل و ارتفاع برج‌ها و دیوار آن قریب به ۱۵ متر است. تمامی آنرا با سنگ‌های لاشه و ملاط گچ به ضخامت ۸ فوت ساخته اند و در فاصله‌های ۱ متری کلافی چوبی در دل دیوار به کار برده اند که علاوه بر استحکام و همبستگی اجزا، نظمی منطقی به بنا بخشیده و از دور به صورت یک رج سنگ خود نمایی می‌کند. در دیوار شمالی قلعه دو برج وجود دارد که در قسمت بالا دارای پنجره‌های بلند مستطیل شکل با قوس نیزه دار هستند که بیشتر برای نگهبانی پایین قلعه از آن‌ها استفاده می‌شده است. طرز ساختمان دیواره غربی قلعه با جانب شرقی تفاوت دارد و به جای برج‌های مدور، دیواری صاف ساخته اند که نمای خارجی ساختمان‌های این بخش قلعه به شمار می‌رود و به تمامی از ملاط گچ پوشش یافته و به خوبی حفظ شده است. قسمت جنوبی دژ نیز دیواری صاف دارد که به خاطر رود قزل اوزن از امنیت بیشتری برخوردار بوده و نیازی به استحکامات دفاعی بیشتر احساس نشده است. این قلعه درکنار دریاچه سپید رود و بالای تپه‌ای مرتفع و سنگی که رود قزل اوزن از جنوب آن می‌گذرد قرار دارد. دیواری گرد شهر و قناتی در میان قلعه تا کنار رودخانه وجود داشت که از آنجا آب برمی داشتند.

مسیر دسترسی
این قلعه در نزدیکی روستای بهرام آباد از توابع طارم قرار دارد. برای رفتن به سوی قلعه باید از روی سد سفید رود عبور کرد. طول جاده ماشین رو از سد تا بهرام آباد ۱۸ کیلومتر است و بعد باید مسافتی در حدود ۳ کیلومتر را به سمت جنوب با پای پیاده طی کرد تا به قلعه رسید.