استفاده از بلاکچین می تواند تجارت بین المللی و تحریم ها را دور بزند؟

زنجیرهٔ بستکی یا زنجیرهٔ بلوکی سیستمی برای ثبت و ضبط داده‌ها است. این داده‌ها می‌توانند برای نمونه تراکنش‌های بانکی باشند یا اسناد مالکیت، قرارها، پیام‌های شخصی یا دیگر اطلاعات. ویژگی زنجیرهٔ بستکی این است که کار ذخیرهٔ این داده‌ها بدون وجود یک مدیر و صاحب‌اختیار مرکزی امکان‌پذیر است و نمی‌توان با تخریب یک نقطهٔ مرکزی داده‌های ذخیره‌شده را تحریف یا نابود کرد. معروف‌ترین کاربرد زنجیرهٔ بلوکی، رمز ارز بیت‌کوین است.

زنجیرهٔ بلوکی معاملات آنلاین امن را تسهیل می‌کند. زنجیرهٔ بلوکی یک کتابخانه دیجیتالی غیر متمرکز و توزیع شده‌است که برای ضبط معاملات در میان رایانه‌های بسیاری استفاده می‌شود تا بتوان بدون تغییر تمام بلوک‌های بعدی و بدون همکاری شبکه مقادیر ثبت شده را با استفاده از پس‌انداز تغییر داد. این امر به شرکت کنندگان اجازه می‌دهد تا به بررسی و حسابرسی معاملات ارزان بپردازند. اصالت‌سنجی آن‌ها توسط همکاری جمعی توسط اشتراک منافع جمعی خود تأیید می‌شوند.

  نتیجه، یک گردش کار قوی است که عدم قطعیت شرکت کنندگان در مورد امنیت داده‌ها یک امر حاشیه‌ای است. استفاده از یک زنجیرهٔ بلوکی ویژگی مشخص تکثیر بی‌نهایت از یک دارایی دیجیتال را حذف می‌کند. این ویژگی باعث می‌شود که هر واحد ارزش تنها یک بار منتقل می‌شود، و مشکل دیرینهٔ هزینه‌های دوگانه را حل کرده‌است. زنجیرهٔ بلوکی به عنوان یک پروتکل رمزنگاری ارزش‌گذاری تعریف شده‌است.   این مبادله بر مبنای زنجیرهٔ بلوکی می‌تواند سریع تر، امن‌تر و ارزان‌تر از سیستم‌های سنتی تکمیل شود. زنجیرهٔ بلوکی می‌تواند حقوق عنوان را اختصاص دهد، زیرا رکوردی را فراهم می‌کند که باعث ارائه و پذیرش می‌شود.

زنجیرهٔ بستکی پایگاه داده توزیع شده و مبتنی بر اجماع است که به صورت مستمر فهرستی از رکورد‌ها (رده‌ها) را که هرکدام به گزینه‌های قبلی فهرست ارجاع می‌دهند حفظ می‌کند و بدین وسیله در مقابله با تضعیف یا بازنگری غیرمجاز تقویت می‌شود. زنجیره بلوکی خود زیربخشی از فناوری‌های دفترکل توزیع شده (Distributed Ledger) است.

  زنجیره بلوکی گونه‌ای از معماری‌های داده مورد استفاده در فناوری دفاترکل توزیع شده است که در آن سوابق تراکنش‌ها در زنجیره‌های متصل به یکدیگر ذخیره می‌شوند.   در این فناوری با وجود کاربران متعددی که به‌طور هم‌زمان داده‌هایی را ثبت و اصلاح می‌کنند و ممکن است که آن داده‌ها با هم تداخل داشته باشند، شبکه قادر به حفظ یکپارچگی محتوای پایگاه داده است و طولانی‌ترین زنجیره انتخاب می‌شود و دیگر زنجیره‌ها نادیده گرفته می‌شوند. با توجه به ساختار داده‌ای رمزنگاری شده که بلاک چین دارا می‌باشد یکپارچگی بدون کنترل‌کنندهٔ مرکزی حفظ می‌شود.   در دفاتر کل توزیع شده مربوط به بیت کوین برای مرتب کردن تراکنش‌ها و ممانعت از تناقض یک مسئلهٔ ریاضی مطرح می‌شود که حل کردنش سخت است، اما پس از حل مسئله تأیید درست بودن راه حل، آسان است به این سازوکار، «اثبات کارکرد» (Proof of work) می‌گویند. در روش زنجیرهٔ بلوکی بیت‌کوین کسی می‌تواند تراکنش‌های هر مرحله را مرتب کند که جواب این سؤال سخت را پیدا کرده باشد و هم‌زمان تغییراتی که قصد اعمال آن را دارد (بلوک جدید) با مراحل قبلی زنجیره تناقض نداشته باشد. شیوهٔ کشف عدم تناقض به این صورت است که تراکنش‌های هر بلوک وارد تابع هش می‌شوند و پاسخ آن تابع هش را همه دارند اگر کسی که تراکنش‌ها را مرتب و اضافه می‌کند حتی یک تغییر جزئی در تراکنش‌های قبلی تأیید شده ایجاد کند جواب هش تراکنش‌ها تغیر می‌کند و بدون اینکه افراد نیاز باشد بدانند کدام بخش تغییر کرده می‌توانند با تغییر غیرمجاز مخالفت کنند. فن‌آوری رمزارز هرچند عمری چندین ساله دارد، اما توجه به آن در دو سال گذشته به شکل جدی افزایش پیدا کرده و بسیاری از کشور‌ها نگاهی ویژه به آن دارند. هرچند با توجه به ساختار خاص بلاک چین عملا امکان آن که دولت‌ها در آن نقش محوری پیدا کنند وجود ندارد، اما تلاش برای نظارت بر این حوزه و البته استفاده از ظرفیت‌های آن بار‌ها مطرح شده است.

در ایران نیز هرچند هنوز قانون رسمی در حوزه رمزارز‌ها وجود ندارد، اما استفاده از توان آن‌ها در پیگیری سیاست‌های صادراتی در ماه‌های گذشته بار‌ها از سوی سازمان توسعه تجارت مطرح شده و حالا رییس این سازمان از اجرایی شدن آن در بخش‌هایی جدید خبر داده است.

پیمان پاک رئیس سازمان توسعه تجارت گفته: ساز و کار‌های ارزی جدید مانند بلاک چین را در کنار تسهیل تعهدات ارزی در دستور کار قرار دادیم، اکنون بلاک چین در سامانه جامع تجارت پیاده‌سازی شده است که از این موضوع برای صادرات به کشور عمان می‌توان استفاده کرد.

هرچند او جزییات بیشتری از نحوه استفاده از ظرفیت بلاک چین در تجارت ایران نداده، اما صرف صحبت یک نهاد رسمی از ورود به این بخش نشان می‌دهد که ایران برنامه‌هایی جدی در دستور کار قرار داده است. در ماه‌های گذشته بسیاری از فعالان این بخش اعلام کرده‌اند که در صورت نگاهی همه جانبه امکان آن که برخی محدودیت‌های تحریمی با استفاده از ظرفیت رمرزارز‌ها فراهم شود وجود دارد و شاید یکی از دلایل مسکوت ماندن جزییات برنامه ایران در این حوزه، به تلاش برای دور زدن تحریم‌ها مرتبط است.

پیمان پاک در کنار بلاک چین، از پیگیری یک گشایش دیگر برای صادرکنندگان ایرانی نیز خبر داده است. بر اساس اعلام روابط عمومی سازمان توسعه تجارت، او گفته: موضوعات مرتبط با رفع تعهدات ارزی با ابلاغیه‌ای که از ستاد اقتصادی دولت گرفته ایم تسریع یافته است، همچنین برای تسهیل امور صادرکنندگان کلاً واردات در مقابل صادرات برای تمامی کالا‌ها و ردیف‌ها (به غیر از پتروشیمی، فولاد، سیمان و بعضی واحد‌های بزرگ) آزاد شده است. یکسری گروه‌های کالایی را از نیما خارج و با گروه‌هایی که مواد اولیه آن‌ها مستقیم از سامانه نیما تامین می‌شود، متناظر کردیم تا ارز این نوع کالا‌ها مبادله و رفع تعهد شود.

بر اساس آمار‌های رسمی گمرک، صادرات غیرنفتی ایران در سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایشی حدودا ۴۰ درصدی را به ثبت رسانده است.

کاهش محدودیت‌های کرونایی و فعال شدن مرز‌های مشترک با کشور‌های همسایه یکی از اصلی‌ترین دلایل بهبود آمار صادراتی ایران در ماه‌های گذشته بوده است.