در حالي كه وزارتخانه استراتژيك راه و ترابري نيازمند برنامه ريزي هاي مدون و از پيش تعيين شده است، سرپرست اين وزارتخانه كه در مراسم معارفه خود نيز هيچ برنامه اي را ارائه نكرد، ظاهرا فعاليت هاي خاصي را براي سوق دادن انواع شقوق حمل ونقل به اهداف مشخص شده ندارد.

به گزارش فارس حميد بهبهاني وزير سابق راه و ترابري 12 بهمن ماه جاري با 147 رأي موافق از مجموع 234 رأي مأخوذه در صحن علني مجلس از سمت وزارت راه و ترابري بركنار شد.

بروز سوانح هوايي و ريلي متعدد در طول دوران رياست وي و عدم پاسخگويي به مردم، افتتاح نيمه كاره و ناقص پروژه هايي نظير آزاد راه تهران - پرديس و مسير ريلي اصفهان - شيراز برخي از دلايل استيضاح بهبهاني بود.

در طول مدت رياست بهبهاني بر وزارت راه و ترابري 5 سانحه هوايي بزرگ رخ داد كه طي آن 262 نفر جان خود را از دست دادند و 104 نفر نيز مجروح و روانه بيمارستان شدند؛ لازم به يادآوري است كه بهبهاني رأي اعتماد اول خود را از مجلس در سال 1387 با دادن وعده ارتقاي كمّي و كيفي حمل و نقل هوايي كشور اخذ كرده بود.

استفاده غيرموجه و غيراقتصادي از ناوگان هوايي مستهلك و غيرقابل اعتماد و در نتيجه وجود ترديد بين مردم به توانايي هاي تخصصي كشور در زمينه حمل و نقل نيز از ديگر مواردي بود كه توسط نمايندگان مجلس به‏عنوان يكي از علل استيضاح بهبهاني مطرح شده بود.

منتقدان وزير سابق راه و ترابري معتقد بودند كه مجموعه تحت نظارت وي توجهي به توسعه آزادراه ها در راستاي تحقق اهداف برنامه چهارم توسعه نداشته است؛ همچنين عدم توجه به اصلاح نقاط پرحادثه جاده اي از مواردي بود كه توسط نمايندگان مجلس به عنوان يكي از دلايل استيضاح مطرح شده بود.

طي مدت رياست بهبهاني بر وزارت راه و ترابري، بخش حمل و نقل ريلي شاهد سوانح متعددي بود كه همين امر نيز به عنوان يكي از انتقادات جدي به وي وارد شد؛ جذب سرمايه گذار در توسعه مسيرهاي ريلي نيز به كندي صورت گرفت و بنابه عقيده نمايندگان خواستار استيضاح، حتي يك دهم اعتبار مورد نياز براي توسعه مسيرهاي ريلي مشخصي كه بهبهاني قول بهره برداري از آنها را تا سال 91 داده بود، تأمين نشد.

به هر حال بهبهاني با تمام وعده و وعيد هايي كه محقق شد يا نشد، از رياست وزارت راه و ترابري كنار رفت و با تصميم غيرقابل پيش بيني رئيس جمهور، علي نيكزاد ، وزير مسكن و شهرسازي، با مدرك تحصيلي كارشناسي عمران و كارشناسي ارشد مديريت دولتي، سرپرستي اين وزارتخانه عريض و طويل را بر عهده گرفت.

اغلب مستمعان سخنان بهبهاني در جلسات مختلف، با اين جمله وي آشنا هستند كه هميشه مي گفت: " من و رئيس جمهور هر دو تحصيل كرده در رشته هاي حمل و نقل هستيم، بنابراين همين الأن بهترين دوران براي وزارت راه و ترابري است ".

حال جاي سؤال است زماني كه مسئولي داراي تحصيلات مرتبط با حوزه كاري خود است اما در انجام هدف گذاري هاي تعيين شده آن ارگان توفيقي حاصل نمي شود، چگونه مسئولي ديگر با تحصيلات غيرمرتبط مي تواند آن ارگان را به قول معروف از آب و گل درآورد؟

بهبهاني داراي دكتراي تخصصي عمران با گرايش حمل و نقل و ترافيك از دانشگاه 'كينزول' فلوريدا بود و به عنوان استاد دانشگاه هاي معتبر كشور از اعتبار بالايي در بين صاحب نظران و مهندسان كشور برخوردار است اما با وجود اين در تحقق اهداف وزارتخانه راه و ترابري طبق برنامه چهارم توسعه و سند چشم انداز نتوانست قدم چنداني بردارد در حالي كه تلاش ها، فعاليت ها و بازديد هاي گاه و بي گاه وسرزده وي از پروژه هاي در حال ساخت وزارت راه و نيز زيرمجموعه هاي خود، زبان زد خاص و عام بود.

حال پس از بركناري بهبهاني، وزير مسكن و شهرسازي كه يكي از جوان ترين عضو كابينه احمدي نژاد است و به پويايي معروف، جاي مسن ترين عضو كابينه احمدي نژاد را گرفته و قرار است وزارت راه و ترابري و زير مجموعه هاي آن را كه هر كدام حكم يك وزارتخانه را دارد، هدايت و به اهداف از پيش تعيين شده نزديك كند.

البته قطعاً همگان بر تلاش هاي بي وقفه علي نيكزاد در توسعه مسكن مهر و گستردگي اجراي اين پروژه در سطح كشور به صورت كلان، واقف هستند اما چنين وزارتخانه زيربنايي كه مسكن دار كردن تمامي مردم را تا پايان عمر دولت دهم پي گيري مي كند، قطعاً دغدغه هاي زيادي دارد و اين مورد در سفر هاي استاني بي شمار نيكزاد كاملاً مبرهن است.

حميد بهبهاني و علي نيكزاد هر دو ركورد دار سفر هاي استاني و بازديد از پروژه ها در بين كابينه احمدي نژاد هستند و بنا به گفته معاون اول رئيس جمهور در دولت هاي بعدي نيز هيچ وزيري نمي تواند به ركورد اين دو وزير در سفر هاي استاني دست يابد.

تعداد بالاي سفر هاي استاني مسئولان دو وزارتخانه زيربنايي نشان از آن دارد كه اين دو وزارتخانه بيشترين پروژه هاي عمراني را در سطح كشور بر دوش مي كشند.

حال جاي سؤال است علي نيكزاد كه تنها در وزارت مسكن و شهرسازي بيشترين تعداد بازديد از پروژه هاي تحت مديريت خود را داشته است و به قول برخي دولت مردان تا پاسي از نيمه شب در وزارت مسكن پي گير فعاليت هاي تخصصي و پروژه هالي عمراني اين وزارتخانه در راستاي خدمت به مردم، است چگونه مي تواند به وزارتخانه اي سركشي كند كه فقط هر يك از زيرمجموعه هاي آن نيازمند تلاش 24 ساعته است؟

شركت ساخت و توسعه زيربناهاي حمل و نقل، سازمان هواپيمايي كشوري، سازمان راهداري و حمل و نقل جاده اي، سازمان بنادر و دريانوردي، شركت راه آهن جمهوري اسلامي ايران، معاونت ساخت و توسعه راه هاي روستايي، معاونت آموزش و تحقيقات، معاونت امور دولت و مديريت بحران، شركت مادرتخصصي آزمايشگاه فني و مكانيك خاك، شركت مادرتخصصي فرودگاه هاي كشور و ده ها زيرمجموعه ديگر وزارت راه و ترابري، ارگان هايي اند كه در واقع هر كدام از آنها نيارمند يك وزير با برنامه هاي مشخص، تفكيك شده و مدون براي پيشروي هستند.

اين در حالي است كه علي نيكزاد در مراسم معارفه خود به عنوان سرپرست وزارت راه و ترابري، بدون اعلام هيچ برنامه اي براي پيشبرد اهداف وزارت راه و ترابري، تنها به جملاتي نظير موارد زير اكتفا كرد:

- وزارت راه را كم و بيش مي شناسم
- راه در توسعه و عمران كشور تأثير گذار است.
- راه در واقع ارتباطات الفباي توسعه هر كشور است.
- وزارت راه و ترابري وظيفه توسعه دادن كشور را بر عهده دارد.
- بايد همه دست به دست هم دهيم تا مسئوليت خطير وزارت راه در راستاي توسعه كشور پيش رود.
- تجربيات مفيد و ارزشمندي در وزارت راه و ترابري وجود دارد و مدنظر است كه از تمامي اين تجربه و فرصت ها براي توسعه و آباداني كشور استفاده شود.

البته تنها وعده اي كه نيكزاد در مراسم معارفه خود در وزارت راه و ترابري داد اين بود كه گفت: كارمندان وزارت راه و ترابري بدانند مشكل واجدان شرايط مسكن مهر آنها در سراسر ايران برطرف خواهد شد.

سرپرست وزارت راه و ترابري در اين مراسم تنها يك جمله در ارتباط با فعاليت هاي تخصصي وزارت راه عنوان كرد و آن اين بود كه "امكان توسعه هيچ استاني بدون فرودگاه مقدور نيست " كه قطعاً همگان بر اين امر واقف هستند يكي از دلايل زيان دهي صنعت هوانوردي كشور، وجود فرودگاه هاي كم بازده و حتي زيان ده در برخي نقاط غيرضروري بنا به اصرار نمايندگان آنها است.

ديگر نكته قابل توجه، خبر روابط عمومي وزارت راه و ترابري مبني بر دستور علي نيكزاد براي آسفالت 14 هزار كيلومتر راه روستايي است؛ به دستور سرپرست وزارت راه و ترابري در ادامه نهضت راه هاي روستايي كشور، 14 هزار كيلومتر از راه هاي روستايي، روستاهاي بالاي 50 خانوار آسفالت مي شود.

جالب اينجاست كه اگر بودجه و درآمد اجراي اين پروژه هاي عمراني روستايي، موجود بود پس چرا تاكنون معاونت راه روستايي وزارت راه كه به پويايي و تلاش هاي بي وقفه در وزارتخانه زبانزد خاص و عام است، كاري در اين باره انجام نداده بود و آيا تنها منتظر فرمان سرپرست جديد وزارت راه براي اجراي اين پروژه بود؟

البته خالي از توفيق نيست كه گمان كنيم علي نيكزاد در راستاي نگرش تخصصي خود در وزارت مسكن و شهرسازي و در راستاي اجراي پروژه هاي مسكن مهر در گوشه و كنار شهر ها و روستاها اقدام به صدور اين دستورالعمل مهم نموده است.

نكته قابل توجه و تأمل انگيز ديگر، گفته هاي نيكزاد در مورد وزارت راه و ترابري در حاشيه سومين همايش مقررات ملي ساختمان است.

وي روز سه شنبه هفته جاري درباره برنامه هاي خود براي وزارتخانه عريض و طويل راه و ترابري گفته بود: "هنوز برنامه اي براي وزارت راه ندارم و جايگاه و مسئوليت هر يك از وزارتخانه ها حفظ خواهد شد البته اگر شما فكر مي كنيد كه مشكل هوايي كشور را در مدت زمان كوتاهي حل مي كنم اين طور نيست ".

اين در حالي است كه علي نيكزاد در جلسه همان روز كميسيون عمران با وي، گزارشي از وضعيت فعلي اين وزارتخانه و تعهدات آن ارايه داده و ميزان منابع اين وزارتخانه را 4 هزار و 4 ميليارد تومان عنوان كرده بود؛ سرپرست وزارت راه و ترابري در اين جلسه بر نوسازي ناوگان هوايي تأكيد كرده و گفته بود در غير اين صورت دچار آسيب و سانحه خواهيم شد.

اين تناقض گفتار در صحبت هاي علي نيكزاد در يك روز واحد قابل تأمل است و شايد نشان از عدم وجود برنامه ريزي مشخص براي هدايت وزارت راه و ترابري دارد.

نكته جالب اينجاست كه پاشنه آشيل استيضاح بهبهاني در مجلس شوراي اسلامي عدم توجه به نوسازي ناوگان هوايي كشور و برطرف نشدن مشكلات صنعت هوانوردي بود.

بهبهاني كه در طول دوران 2.5 رياست خود اقدام به ورود 82 فروند هواپيما به ناوگان هوايي كشور كرده وبود و بر جايگزيني توپولف هاي 154 با بوئينگ هاي md تأكيد داشت، با عدم رأي اعتماد مجلس مواجه شد چه برسد به آنكه وزيري سرپرستي اين وزارتخانه را برعهده بگيرد كه قبل از كسب اين سمت، هيچ برنامه اي براي پيشبرد اهداف وزارتخانه متبوع خود نداشته باشد.

حكم سرپرستي وزارت راه و ترابري به رياست نيكزاد در حالي از سوي رئيس جمهور به امضاء رسيد كه به نظر مي رسد احمدي نژاد قصد ادغام دو وزارتخانه زيربنايي دارد.

در تأييد اين ادعا مي توان به صحبت هاي رئيس جمهور در آخرين گفت وگوي زنده تلويزيوني خود كه چهارشنبه هفته گذشته از شبكه اول سيما پخش شد، استناد كرد.

احمدي نژاد با اشاره به تصميم دولت بر ادغام وزارت راه با وزارت مسكن و شهرسازي، گفت: تصميم گرفته ايم كه اين دو وزارتخانه را با هم ادغام كنيم و به احتمال زياد وزارت راه و مسكن به عنوان دو وزارتخانه زيربنايي ادغام خواهند شد ولي اين پروسه سال آينده انجام مي شود زيرا هم اكنون مشغول بررسي اين ادغام هستيم؛ در كل موضوع نهايي نشده ولي احتمال اجراي آن زياد است.
تأكيد دولت بر ادغام دو وزارتخانه "راه و ترابري " و "مسكن و شهر سازي " در حالي عنوان مي شود كه به عقيده كارشناسان و نمايندگان مجلس ادغام وزارتخانه هاي راه و مسكن نبايد جزء اولويت هاي كوچك سازي دولت باشد.

كاهش تعداد وزارتخانه ها مصوبه مجلس و جزو اولويت هاي دولت است اما در بحث ادغام وزارتخانه ها و كاهش تعداد آنها، قطعاً اولويت ادغام با وزارتخانه هايي نظير صنايع، وزارت تعاون و كار، وزارت رفاه و بهداشت و درمان و وزارت هاي نفت و نيرو است.

وزارت راه و ترابري در هر استان 9 اداره كل دارد و اين بدان مفهوم است كه وزارت راه و ترابري وزارتخانه اي عريض و طويل و در واقع عيال وار است.

هم اكنون در برخي كشورها وزارتخانه زيربنايي وجود دارد اما با اين حجم تصدي گري ها و مسئوليت هايي كه در وزارت راه و ترابري وجود دارد، اين ادغام بايد مورد بررسي دقيق و ظريف تر قرار گيرد؛ مقوله حمل و نقل به قدري مهم است كه هم اكنون در برخي از كشور ها نظير چين، روسيه و پاكستان وزارت راه آهن وجود دارد.

از طرفي به عقيده كارشناسان حمل و نقل و برخي نمايندگان مجلس، ادغام دو وزارتخانه مذكور عملي غير مطقي است؛ لازم است در اين باره در طرح جامع خدمات دولت و طرح وظايف دولت در چارچوب ديدگاه هايي كه بر اساس اصل 44 به وجود آمده است، بازنگري صورت گيرد؛ فعاليت هاي تصدي گري و حاكميتي از يكديگر تفكيك شود و تا آنجا كه مي توان كارهاي تصدي گري را از دولت جدا و بر اساس فعاليت هاي حاكميتي وزارتخانه هاي جديد را شكل بندي كرد.

يادداشت از سعيد مؤذني