پول‌نیوز - نامش را گذاشته‌اند بیماری هلندی اما نه به این دلیل که در هلند کشف‌شده نه؛ بلکه ابن تنها یک مفهوم اقتصادی است که به سود هلندی‌ها ثبت و ضبط‌ شده است.

به گزارش خبرنگار پول نیوز، به زبان ساده‌تر؛ بیماری هلندی، اصطلاحی در اقتصاد است که متوجه کشورهایی است که استفاده نادرستی از درآمدهای نفتی خوددارند یعنی اینکه دولت‌ها برای هزینه‌های خود از درآمدهای نفتی استفاده کنند. برای مثال با درآمدهای نفتی، حقوق کارکنان خود را بدهند.

اقتصاد ایران

سال‌های سال است که ایران را دچار چنین بیماری می‌دانند و البته سال‌های سال است که همه دولت‌ها و اقتصاددانان وابسته و مستقل از درمان این بیماری با کمک مالیات سخن می گویند اما این بیماری هر روی ریشه خود را بیشتر در بدن ایران ما گسترش می‌دهد و به قولی عزم ترک این وطن را ندارد.

نفت بخش اعظم بودجه کشور ما را به خود اختصاص داده و شاید این‌طور باید گفت که اگر نفت نباشد اقتصاد ما کاملاً فلج خواهد شد.

برخی مواقع آثار مخرب این بیماری هلندی بیشتر از گذشته خود را نمایان می‌کند مانند زمانی تحریم. وقتی‌که همه بودجه‌ریزی و اقتصاد یک کشور را بر اساس نفت می‌نویسیم و بر اساس یک تصمیم توسط قدرت‌های اقتصادی جهان، فروش نفت برای ما سخت‌تر از گذشته می‌شود؛ اولین اثر را از این سختی، اقتصاد و وضعیت معیشت مردم می‌گیرد.

کارشناسان نفتی و اقتصادی بر این عقیده هستند که شاید تحریم‌ها باعث شود مدیران دولتی از خواب بیدار شده و برای این بودجه نفتی فکری بکنند. شاید تحریم بهانه‌ای باشد برای نجات یک ملت 80 میلیون نفری از ماده سیاه‌رنگی که ارزشمند اما مشکل‌ساز است.

محمد کهندل اقتصاددان در مورد تأثیر تحریم‌ها و تمدید نشدن معافیت‌های تحریمی ایالات‌متحده آمریکا می‌گوید: این اتفاق می‌تواند یک فرصت بسیار مغتنم برای ایران باشد تا به‌صورت جدی از وابستگی به فروش نفت رهایی یابد. اگر ایران به این نقطه برسد، آمریکا و دیگر کشورها دیگر نمی‌توانند مسئله فروش نفت را به‌عنوان اهرم فشار به کار برند.

وی ادامه می‌دهد: تحریم‌های ایالات‌متحده آمریکا در ماه‌های  گذشته مشکلات بی‌شماری برای اقتصاد و معیشت کشور ایجاد کرده و به‌تبع آن صنعت نفت نیز دچار چالش‌هایی شد اما؛ باید این نکته را گفت که اساساً اقتصاد ایران را آن‌چنان‌که آمریکا می‌خواهد نابود نکرد، چون ابتدابه‌ساکن مسئله به صفر رساندن فروش نفت ایران در سایه این فشارها عملاً امکان تحقق ندارد، در ثانی حتی اگر صادرات و فروش نفت ایران به صفر هم برسد باز ایران تسلیم خواسته‌های آمریکا نخواهد شد، چون اقتصاد ایران دارای ظرفیت‌های بی‌شماری است که یقیناً با یک برنامه‌ریزی دقیق و درعین‌حال کارآمد می‌توان شرایط اقتصادی را به نقطه‌ای رساند که به کاهش و در گام بعدی عدم وابستگی به صنعت نفت را منجر شود.

کهندل معتقد است که ایران در کوتاه‌مدت می‌توان وابستگی به فروش نفت را کاهش داد و یا حتی آن را نادیده بگیرد زیرا مسئله هدف‌گذاری برای ایجاد اقتصاد بدون نفت از امروز و امسال انجام نگرفته است. ما در سال‌های قبل از انقلاب با جمعیتی نزدیک به ۳۶ میلیون نفر حدود ۴ میلیون بشکه نفت صادر می‌کردیم اما؛ در سال ۱۳۹۷ با جمعیتی نزدیک 82 میلیون نفر تنها یک تا یک و نیم میلیون بشکه نفت می‌فروشیم. حتی در مقاطعی ما زیر یک‌میلیون بشکه نفت صادر کرده‌ایم. پس کاهش فروش 3 میلیون بشکه، آن‌هم در شرایطی که جمعیت کشور هم بیش از دو برابر شده در طول این سال‌ها روی واقعیت به خود گرفته است.

این استاد دانشگاه می‌افزاید: ما می‌توانیم وابستگی به نفت را کاهش دهیم و حتی آن را به نقطه‌ای رساند که دیگر تأثیری در اقتصاد ایران نداشته باشد. البته اگر دولت فقط در حوزه ارشادی و نه حوزه حمایت ریالی برنامه‌های جدی در خصوص تولید صنعتی اجرایی کند یقین بدانید که می‌توان تنها با دریافت مالیات از گروه صنعتی و تولیدی خلاء درآمد حاصل از فروش همین یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه نفت را هم پر کرد.

وی می‌گوید: دولت باید در تمام این سال‌های تحریم و غیر تحریم بسترها و فضای مناسب را به‌گونه‌ای ایجاد می‌کردند که مسئله فروش نفت شاخص رشد اقتصادی تلقی نشود که البته این مهم انجام نشد. با این وصف امروز هم در سایه این میزان از رشد منفی باز می‌توان در کوتاه‌مدت و میان‌مدت به سمت افزایش تولید گام برداشت اما؛ افسوس که نگاه دولت این‌گونه نیست.

کهندل خاطرنشان می‌کند: اگر ما بتوانیم زیرساخت‌ها را فعال کنیم بخش خصوصی خواهد توانست شرایط را برای گشایش اقتصادی شکل دهد. اگرچه اکنون با خیل زیادی از کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و شهرک‌های صنعتی تعطیل‌شده مواجه هستیم اما؛ حداقل وجود این میزان از سوله‌ها، کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و نیز نیروهای کار در کنار ابزارآلات و وسایل بسترهای اولِ تولید را فراهم کرده است، لذا تنها تغییر در نگاه دولت کافی است تا با حمایت جدی از این ظرفیت نهفته، مسئله رونق تولید را محقق کرد.

از نگاه کهندل برای فرار از بیماری هلندی تنها یک عزم جدی از سوی دولت، مجلس و ارگان‌های مهم اقتصادی و البته صنعتگران لازم است تا ایران و ایرانی طعم شیرین بودجه و اقتصاد بی نفت را بچشند.