در سال ۱۳۸۲ بود که رئيس دفتر برنامه عمران سازمان ملل متحد به ایران آمد و با قدرداني از فعاليت هاي بيابان زدايي جمهوري اسلامي ايران ، آن ها را برخوردار از يك شيوه منطقي خواند و خواهان انتقال تجربه ايران در اين زمينه به ديگر كشورهاي جهان شد. فردريك لاينز گفت که در سال هاي گذشته دفتر عمران سازمان ملل ۲۰ ميليون دلار براي حمايت از محيط زيست به ايران كمك كرده كه ۱۰ ميليون دلار آن در زمينه بيابان زدايي بوده است.
طی دو سه سال بعد نیز اين دفتر که در حال تدوين برنامه چهارساله خود براي توسعه روستايي، حمايت از محيط زيست و پيشگيري از بيابان زايي بود، ۲۰ ميليون دلار ديگر به ايران كمك كرد. در همان سال مركز بين المللي آموزش بيابان زدايي در كوير آران و بيدگل ایجاد شد و اين مركز با هدف بهره گيري از تجربه ديگر كشورها درزمينه بيابان زدايي و انتقال ۳۰ سال تجربه عملي ايران به ساير كشورهافعاليت خود را آغاز کرد.
همه ساله در ماه ژوئن (مقارن با خردادماه) روز جهانی محیط زیست در اکثر کشورهای جهان برگزار می شود. این روز که از سی و چند سال پیش گرامی داشته می شود، در واقع بهترین فرصت برای اطلاع رسانی عمومی و همکاری مشترک بین کشورها و مجامع در زمینه مسایل و سیاستهای مرتبط با محیط زیست است. برای اولین بزرگداشت این روز، سازمان ملل متحد کنفرانسی را با موضوع انسان و محیط زیست در شهر استکهلم سوئد برگزار کرد و همزمان با برپایی این کنفرانس، مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه ای را تصویب کرد که منجر به تشکیل UNEP شد و هر ساله در روز جهانی محیط زیست گروه های دولتی و NGO ها با برپایی مراسم مختلف سعی در جلب توجه همگانی به مسایلی دارند که محیط زیست را آلوده می کند.
UNEP هر سال یکی از مسایلی که شدیداً محیط زیست را تهدید می کند را به عنوان موضوع و شعار خود انتخاب می کند و دو سال پیش برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد تمرکز خود را بر پدیده بیابان و روند روبه گسترش آن اختصاص داد و در اطلاعیه جهانی خود با شعار «سرزمین های خشک را بیابان نکنید» آورد: «این شعار زمین را در بر می گیرد زیرا این اکوسیستم خشک و کم آب بیش از 40 درصد کره زمین را پوشانیده که حدود یک سوم از کل جمعیت جهان را در خود جای داده است، درواقع آسیب پذیرترین بخش جامعه جهانی را تشکیل می دهد. تا جایی که در صحراهای حاشیه آفریقا و آسیای جنوبی فرسایش و خشکی ها یک مانع جدی برای ریشه کنی فقر و گرسنگی است و تلاش ها را برای اطمینان از پایداری زیست محیطی با خطر مواجه می سازد.»
سهم کشور ما 2/1 درصد از خشکی جهان است و این در حالی است که 4/2 درصد بیابان های جهان در ایران واقع شده است و این نشان دهنده آن است که بیش از دو سوم خاک ایران (35 میلیون هکتار) به لحاظ شرایط طبیعی و اقلیمی و داشتن آب و هوای خشک بیابانی است و یا به سرعت روند بیابانی شدن را طی می کند. بیابان یک عرصه و یک فضای محدود نیست و هیچ نقطه ای از کره مسکونی در طول اعصار و قرون نتوانسته است سرنوشت خود را جدای از این واژه ببیند. تغییرات زمین شناسی، آب و هوایی، جمعیتی و هزاران عوامل دیگر در گسترش بیابان ها نقش دارد. متأسفانه پدیده بیابانی شدن با بیابانی بودن مشکل کشورهای جهان سوم است. بیابان بخشی از زیست بوم های کره زمین است که عوامل دخیل در آن با انسان، گیاه، آب، خاک و ... پیوندی ناگسستنی دارد و رشته این پیوندها به طور پیچیده ای درهم تنیده است. رفتار نسنجیده و ناآگاهانه به تخریب زمین های قابل کشت و مراتع منجر می شود و پدیده بیابان را تشدید می کند. امروز بسیاری از زیست بوم ها در معرض تهدید و تخریب قرار گرفته است. این پدیده امروزه پا را از اقلیمهای خشک و نیمه خشک فراتر نهاده و در مناطق خشک نیمه مرطوب در حال چهره نمایی است.
بر اساس ماده 10 لایحه الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون سازمان ملل متحد برای بیابان زدایی در کشورهای مختلف، کشورهای متعهد باید دارای برنامه مشخصی تحت عنوان برنامه اقدام ملی باشند. تا با بیابان زایی مقابله کنند و اجازه تخریب سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب و در نهایت کاهش تولید بیولوژیک اراضی را ندهند. در این راستا از آن جا که عوامل تخریب طیف وسیعی از فعالیت های انسانی، از بهره برداری بی رویه از آب های زیرزمینی و سوخت های هیزمی و بوته ای تا استفاده نامناسب از تکنولوژی ها را در بر می گیرد، جلوگیری از بیابان زایی و اصلاح یا احیای اراضی بیابانی شده نیز مستلزم طیف وسیعی از فعالیت ها اعم از اجرایی، مدیریتی و فرهنگی است که بنا به ماهیت امر، مسؤولیت های اجرایی آن فراتر از وظایف یک وزارتخانه بوده و همکاری و مشارکت وزارتخانه ها و دستگاه های دیگری را که به نوعی در امر بهره برداری از آب و خاک و گیاه دخالت دارند، می طلبد.
درگذشته تخریب پوشش گیاهی مهمترین عامل بیابان زایی در کشور بود، اما امروز افت سطح آب های زیرزمینی در دشت ها به دلیل حفر بیش از حد چاه و برداشت بی رویه آب، خشکسالی و چرای بی رویه دام و صدور پروانه چرای غیرمجاز دام مهمترین عوامل بیابان زایی در کشور است و با وجود اجرای طرح های بیابان زدایی در 18 استان کشور و حدود 5/2 میلیون هکتار عملیات آبخیزداری و سایر اقدامات به طور سالانه باز هم با پدیده بیابان زایی روبه روییم.
حدود چهار سال پیش بیابان زدایی از شهرستان های آران و بیدگل به وسعت 200 هکتار و در شهرستان نایین به وسعت 300 هکتار با کشت بذر و کاشت نهال صورت گرفت. در سال 1386 نیز بيش از ۲/۷ ميليارد ريال صرف بيابان زدايي آران و بيدگل شد که براي بذركاري، نهال كاري، مراقبت و نگهداري، حفاظت و قرق حدود 13هزار هكتار از عرصه ها هزينه شد. این روند دو سال پیش با اجراي طرح های بيابان زدايي در استان اصفهان ادامه یافت. اين پروژه ها شامل تهيه و اجراي طرح هاي پرورش جنگل هاي دست كاشت، بذركاري و بذرپاشي، نهال كاري، مراقبت و نگهداري، مالچ پاشي و مديريت هرزآب ها همراه با نظارت فني بر اجراي طرح ها بود كه با اعتباري معادل 3 ميليارد ريال اجرا شد. هدف از اجراي اين پروژه ها حفاظت از خاك و ممانعت از فرسايش به ويژه فرسايش بادي، كاهش آلودگي هوا از نظر ذرات معلق گردوغبار، احيای مراتع بياباني، حفاظت از اراضي تأسيسات اقتصادي اجتماعي و خطوط ارتباطي و مواصلاتي و به طور كلي تثبيت شن هاي روان و جلوگيري از پديده بيابان زايي بود.
ادامه پروژه ملي مقابله با بيابان زايي و تثبيت شن هاي روان که يكي از 12 پروژه ملي سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري كشور است، ايران را در زمره ی 5 كشور برتر جهان در بيابان زدايي قرار داد. براي مقابله همه جانبه با بيابان زايي و تثبيت شن هاي روان عمليات در سه بخش غرس نهال مناسب، بذركاري و بذر پاشي و مالچ پاشي انجام شد و در اين ميان استان سمنان در بخش نهال كاري در صدر قرار گرفت. در زمينه انجام عمليات بذركاري و بذرپاشي در شن زارهاي بياباني نیز استان سيستان و بلوچستان به مقام نخست دست يافت. همچنین چهار استان هرمزگان، كرمان، خوزستان و سيستان و بلوچستان در بخش هاي وسيع از مناطق بحراني بيابان زايي و تثبيت شن هاي روان با مالچ پاشي، پروژه ملي مقابله با بيابانزايي و تثبيت شن هاي روان را به نتيجه رساندند.
با این حال هنوز عمده ترین مناطق بیابانی ایران در استان های سیستان و بلوچستان، ایلام و خوزستان پابرجایند و اگرچه در سال های گذشته اقدامات مؤثری برای بیابان زدایی در كشور انجام شده اما این كافی نیست. اقدامات بیابان زدایی به عنوان طرح ملی تلقی شود و به ویژه در خوزستان و سیستان و بلوچستان ردیف ملی اعتباری برای این طرح ها پیش بینی شود. فراموش نکنیم که اگر روند برداشت آب های زیرزمینی با همین شدت ادامه یابد، 10-20 سال دیگر تمام دشت های ایران فاقد آب می شوند و کشاورزی و دامپروری به طور کلی نابود می شود.
همه ساله در ماه ژوئن (مقارن با خردادماه) روز جهانی محیط زیست در اکثر کشورهای جهان برگزار می شود. این روز که از سی و چند سال پیش گرامی داشته می شود، در واقع بهترین فرصت برای اطلاع رسانی عمومی و همکاری مشترک بین کشورها و مجامع در زمینه مسایل و سیاستهای مرتبط با محیط زیست است. برای اولین بزرگداشت این روز، سازمان ملل متحد کنفرانسی را با موضوع انسان و محیط زیست در شهر استکهلم سوئد برگزار کرد و همزمان با برپایی این کنفرانس، مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه ای را تصویب کرد که منجر به تشکیل UNEP شد و هر ساله در روز جهانی محیط زیست گروه های دولتی و NGO ها با برپایی مراسم مختلف سعی در جلب توجه همگانی به مسایلی دارند که محیط زیست را آلوده می کند.
UNEP هر سال یکی از مسایلی که شدیداً محیط زیست را تهدید می کند را به عنوان موضوع و شعار خود انتخاب می کند و دو سال پیش برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد تمرکز خود را بر پدیده بیابان و روند روبه گسترش آن اختصاص داد و در اطلاعیه جهانی خود با شعار «سرزمین های خشک را بیابان نکنید» آورد: «این شعار زمین را در بر می گیرد زیرا این اکوسیستم خشک و کم آب بیش از 40 درصد کره زمین را پوشانیده که حدود یک سوم از کل جمعیت جهان را در خود جای داده است، درواقع آسیب پذیرترین بخش جامعه جهانی را تشکیل می دهد. تا جایی که در صحراهای حاشیه آفریقا و آسیای جنوبی فرسایش و خشکی ها یک مانع جدی برای ریشه کنی فقر و گرسنگی است و تلاش ها را برای اطمینان از پایداری زیست محیطی با خطر مواجه می سازد.»
سهم کشور ما 2/1 درصد از خشکی جهان است و این در حالی است که 4/2 درصد بیابان های جهان در ایران واقع شده است و این نشان دهنده آن است که بیش از دو سوم خاک ایران (35 میلیون هکتار) به لحاظ شرایط طبیعی و اقلیمی و داشتن آب و هوای خشک بیابانی است و یا به سرعت روند بیابانی شدن را طی می کند. بیابان یک عرصه و یک فضای محدود نیست و هیچ نقطه ای از کره مسکونی در طول اعصار و قرون نتوانسته است سرنوشت خود را جدای از این واژه ببیند. تغییرات زمین شناسی، آب و هوایی، جمعیتی و هزاران عوامل دیگر در گسترش بیابان ها نقش دارد. متأسفانه پدیده بیابانی شدن با بیابانی بودن مشکل کشورهای جهان سوم است. بیابان بخشی از زیست بوم های کره زمین است که عوامل دخیل در آن با انسان، گیاه، آب، خاک و ... پیوندی ناگسستنی دارد و رشته این پیوندها به طور پیچیده ای درهم تنیده است. رفتار نسنجیده و ناآگاهانه به تخریب زمین های قابل کشت و مراتع منجر می شود و پدیده بیابان را تشدید می کند. امروز بسیاری از زیست بوم ها در معرض تهدید و تخریب قرار گرفته است. این پدیده امروزه پا را از اقلیمهای خشک و نیمه خشک فراتر نهاده و در مناطق خشک نیمه مرطوب در حال چهره نمایی است.
بر اساس ماده 10 لایحه الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون سازمان ملل متحد برای بیابان زدایی در کشورهای مختلف، کشورهای متعهد باید دارای برنامه مشخصی تحت عنوان برنامه اقدام ملی باشند. تا با بیابان زایی مقابله کنند و اجازه تخریب سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب و در نهایت کاهش تولید بیولوژیک اراضی را ندهند. در این راستا از آن جا که عوامل تخریب طیف وسیعی از فعالیت های انسانی، از بهره برداری بی رویه از آب های زیرزمینی و سوخت های هیزمی و بوته ای تا استفاده نامناسب از تکنولوژی ها را در بر می گیرد، جلوگیری از بیابان زایی و اصلاح یا احیای اراضی بیابانی شده نیز مستلزم طیف وسیعی از فعالیت ها اعم از اجرایی، مدیریتی و فرهنگی است که بنا به ماهیت امر، مسؤولیت های اجرایی آن فراتر از وظایف یک وزارتخانه بوده و همکاری و مشارکت وزارتخانه ها و دستگاه های دیگری را که به نوعی در امر بهره برداری از آب و خاک و گیاه دخالت دارند، می طلبد.
درگذشته تخریب پوشش گیاهی مهمترین عامل بیابان زایی در کشور بود، اما امروز افت سطح آب های زیرزمینی در دشت ها به دلیل حفر بیش از حد چاه و برداشت بی رویه آب، خشکسالی و چرای بی رویه دام و صدور پروانه چرای غیرمجاز دام مهمترین عوامل بیابان زایی در کشور است و با وجود اجرای طرح های بیابان زدایی در 18 استان کشور و حدود 5/2 میلیون هکتار عملیات آبخیزداری و سایر اقدامات به طور سالانه باز هم با پدیده بیابان زایی روبه روییم.
حدود چهار سال پیش بیابان زدایی از شهرستان های آران و بیدگل به وسعت 200 هکتار و در شهرستان نایین به وسعت 300 هکتار با کشت بذر و کاشت نهال صورت گرفت. در سال 1386 نیز بيش از ۲/۷ ميليارد ريال صرف بيابان زدايي آران و بيدگل شد که براي بذركاري، نهال كاري، مراقبت و نگهداري، حفاظت و قرق حدود 13هزار هكتار از عرصه ها هزينه شد. این روند دو سال پیش با اجراي طرح های بيابان زدايي در استان اصفهان ادامه یافت. اين پروژه ها شامل تهيه و اجراي طرح هاي پرورش جنگل هاي دست كاشت، بذركاري و بذرپاشي، نهال كاري، مراقبت و نگهداري، مالچ پاشي و مديريت هرزآب ها همراه با نظارت فني بر اجراي طرح ها بود كه با اعتباري معادل 3 ميليارد ريال اجرا شد. هدف از اجراي اين پروژه ها حفاظت از خاك و ممانعت از فرسايش به ويژه فرسايش بادي، كاهش آلودگي هوا از نظر ذرات معلق گردوغبار، احيای مراتع بياباني، حفاظت از اراضي تأسيسات اقتصادي اجتماعي و خطوط ارتباطي و مواصلاتي و به طور كلي تثبيت شن هاي روان و جلوگيري از پديده بيابان زايي بود.
ادامه پروژه ملي مقابله با بيابان زايي و تثبيت شن هاي روان که يكي از 12 پروژه ملي سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري كشور است، ايران را در زمره ی 5 كشور برتر جهان در بيابان زدايي قرار داد. براي مقابله همه جانبه با بيابان زايي و تثبيت شن هاي روان عمليات در سه بخش غرس نهال مناسب، بذركاري و بذر پاشي و مالچ پاشي انجام شد و در اين ميان استان سمنان در بخش نهال كاري در صدر قرار گرفت. در زمينه انجام عمليات بذركاري و بذرپاشي در شن زارهاي بياباني نیز استان سيستان و بلوچستان به مقام نخست دست يافت. همچنین چهار استان هرمزگان، كرمان، خوزستان و سيستان و بلوچستان در بخش هاي وسيع از مناطق بحراني بيابان زايي و تثبيت شن هاي روان با مالچ پاشي، پروژه ملي مقابله با بيابانزايي و تثبيت شن هاي روان را به نتيجه رساندند.
با این حال هنوز عمده ترین مناطق بیابانی ایران در استان های سیستان و بلوچستان، ایلام و خوزستان پابرجایند و اگرچه در سال های گذشته اقدامات مؤثری برای بیابان زدایی در كشور انجام شده اما این كافی نیست. اقدامات بیابان زدایی به عنوان طرح ملی تلقی شود و به ویژه در خوزستان و سیستان و بلوچستان ردیف ملی اعتباری برای این طرح ها پیش بینی شود. فراموش نکنیم که اگر روند برداشت آب های زیرزمینی با همین شدت ادامه یابد، 10-20 سال دیگر تمام دشت های ایران فاقد آب می شوند و کشاورزی و دامپروری به طور کلی نابود می شود.

نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید.
نظر شما