پول نیوز - ایلام، شهری زیبا است که در غرب ایران و در میان گروهی از کوه های استوار قرار گرفته است. این شهر که در ارتفاعات بالا جای گرفته و از آب و هوای معتدل بهاری و کوهستانی برخوردار است، در دوره قاجار مورد توجه والی وقت بود. ایلام در دوران قاجار به «پشتکوه» معروف بوده و یک قرارگاه تابستانی خوب برای والی وقت به حساب می آمد.

قلعه والی یکی از شاخص ترین آثار تاریخی این شهر است که از زمان حکومت قاجار بر جای مانده است. در این مقاله می خواهیم با این قلعه تاریخی بیشتر آشنا شویم.

تاریخچه قلعه

قلعه والی در سال ۱۳۲۶ هجری قمری و به دستور «غلام رضا خان والی» در محله ای به نام «حسین آباد فیلی» که به عنوان «ده بالا» مشهور بوده، احداث شد. این قلعه در زمینی به بزرگی ۲۵۰۰ مترمربع ساخته شده است. اینگونه به نظر می رسد که هدف غلام رضا خان والی از احداث این قلعه، ساخت مکانی برای اقامت خود در فصل تابستان بوده است.

قلعه والی ایلام

بعد از این که ساخت قلعه والی به پایان رسید، غلام رضا خان دستور داد تا کتیبه ای به طول ۱۸۰ سانتی متر به خط نستعلیق حکاکی و سپس بر بالای ورودی شرقی بنا نصب شود، ولی در جریان جنگ تحمیلی این کتیبه سقوط کرد و هم اکنون نیز در بخش دیگری از قلعه نگهداری می شود.

معرفی قلعه

زیربنای قلعه والی چیزی در حدود ۱۵۰۰ مترمربع است. این قلعه دارای یک حیاط مرکزی به مساحت ۷۰۰ مترمربع است. این حیاط از سه سمت به وسیله عمارت احاطه شده است. آب این قلعه توسط چشمه «بی بی» تامین می شده که آب این چشمه با استفاده از تنبوشه، به محدوده حیاط مرکزی قلعه منتقل می شده است. عمده مصالح به کار رفته در ساخت قلعه والی، شامل آجر و در مواردی سنگ است.

نمای جنوبی قلعه شکلی شبیه به ذوزنقه دارد. قلعه ابتدا در فضایی کاملا باز ساخته شده بود، ولی با توسعه شهرنشینی و گسترش شهر ایلام، هم اکنون اطراف آن با ساختمان های مختلف احاطه شده است. سمت شمال قلعه با یک کوچه شش متری و سمت غربی آن با یک خیابان هشت متری همسایگی دارد. همچنین در قسمت شرقی آن نیز اداره کل امور دارایی ایلام به چشم می خورد و جنوب آن به خیابان پاسداران منتهی شده است.

در ضلع شمالی قلعه والی، قسمت شاه نشین آن به چشم می خورد که بسیار بزرگ تر از بقیه اتاق های قلعه است. در وسط شاه نشین نیز یک حوض کوچک قرار دارد که ابتدا با سنگ مرمر تزیین شده بود و سپس بعد از بازسازی با کاشی های رنگی زیبا آراسته شده است. بیشتر اتاق های قلعه والی به صورت تودرتو بنا شده اند و این بدان معنا است که با هم ارتباط داخلی دارند.

در مجموع باید گفت که قلعه والی دارای ۵ اتاق کوچک، ۲۰ اتاق بزرگ، ۴ ایوان و ۲ تراس کوچک در ضلع جنوبی است. ضلع های شرقی و غربی قلعه والی به صورت متقارن با هم ساخته شده اند و حدود ۸۰ سانتی متر نیز با کف حیاط اختلاف ارتفاع دارند. سه راه پله که زاویه چرخشی ۹۰ درجه نیز دارند، وسیله ارتباطی محیط قلعه با پشت بام آن هستند.

همچون سایر قلعه ها، قلعه والی نیز برج نگهبانی دارد. این قلعه دارای دو عدد برج نگهبانی است که به صورت نیم دایره ساخته شده اند و در آن ها کنگره هایی برای استقرار نگهبان ها وجود دارد. در داخل راهروهای قلعه نیز طاق نماهایی وجود دارد که محل قرارگیری نگهبانان قلعه بوده است.

قلعه والی دارای سه در ورودی است که در بخش های غرب، شرق و جنوب قلعه ساخته شده اند. ورودی اصلی این قلعه در ضلع جنوبی واقع شده است و به وسیله ۱۱ عدد پله ۲۰ سانتی متری به داخل اتاق نگهبانی و پس از آن با ۸ پله دیگر به کف حیاط قلعه منتهی می شود. ورودی اصلی قلعه والی به سبک و سیاق یونانی ساخته شده بود و دو ورودی دیگر که با راهروهایی سرپوشیده به حیاط متصل می شدند، کاربرد خصوصی داشتند یعنی برای عبور مهمانان قلعه استفاده می شدند.

منبع:کجارو