اقتصاد خلاق و تاثیر آن در اقتصاد مقاومتی

پول نیوز، دکتر ابوالقاسم عربیون، فاطمه سادات موسوی میاندهی* - امروز بسترهای شروع یک کسب و کار با پیشرفت تکنولوژی وارد فاز جدیدی شده است. یعنی دیگر یک متقاضی ورود به فضای اقتصادی نیاز به یک مغازه یا ماشین و مواجهه مستقیم با مشتری بری ارائه کالا یا خدمات ندارد، بلکه می تواند با داشتن دانش استفاده از تکنولوژی های روز و در عین حال بهره گرفتن از ذوق و خلاقیت در طراحی یک نقشه اقتصادی از طریق فضای مجازی برنامه ها و ابزار های مختلفی که در اختیار خود دارد کسب و کار خود را بناگذاری کند.

در سالیان اخیر خدمات متنوعی در قالب این کسب و کارهای خلاق در دسترس است که ما می توانیم از طریق تلفن های هوشمند و سایت های اینترنتی از آنها استفاده کنیم. این خدمات در کنار سهولت در استفاده ای که برای کاربران و مشاریان دارد، به دلیل حذف برخی هزینه ها مانند هزینه هایی مانند بهای اجاره، و یا حذف واسطه ها، مزیت رقابتی و نرخ بازگشت سرمایه خود را بالا ببرند، که این مزیت در کنار گسترش تکنولوژی و فراگیری آن باعث شده تا بتوانند نسبت به سایرین، در بین عموم محبوبیت بیشتری به دست آورند.

زمانی می توان حضور یک کسب و کار را در فضای اقتصادی جدی تلقی کرد که رقبای قدرتمند آنها از آنها صحبت کنند و در تلاش باشند تا آنها را به چالش بکشند و این دقیقا اتفاقی است که برای برخی نرم افزارها اتفاق افتاده است. نرم افزارهای ایرانی و خلاق جدید در حوزه های ارتباطات بایستی از بستر خلاقیت بهره بگیرند و سودآوری خود را تضمین نمایند.

به نظر می رسد حلقه گم شده زنجیر کسب و کارها نوین نبوذ قوانین متناسب است و می توان گفت که قوانین فعلی متناسب با رشد تکنولوژی و با توجه به استقبال گسترده مردم از کسب و کار های نوین، همگام با سبک زندگی و نیازهای مردم نیست.

اقتصاد خلاق تلفیق «اقتصاد فرهنگ و فناوری» است که در آن فعالیت های دانش بنیان انجام می گیرد و می تواند باعث پیشرفت شودقلب اقتصاد خلاق صنایع خلاق هستند و صنایع خلاق به صورت چرخه ای تعریف می شوند که با خلق، تولید و توزیع محصولات و خدماتی سروکار دارند و خلاقیت و مالکیت معنوی دو عنصر عمده تشکیل دهنده آنها هستندکاربرد صنایع خلاق در فعالیت های روزمره وجود دارد و اهمیت صنایع خلاق بویژه صنایع بومی کشور در پتانسیل رشد قوی، اشتغال با کیفیت بالا، تحریک نوآوری در اقتصاد کلان، پتانسیل اجتماعی، ترویج توسعه روستایی و منطقه ای دیده می شود. از این رو است که ترکیب اقتصاد خلاق به همراه سیاست های اقتصاد مقاومتی می تواند سرلوحه ی کار کارآفرینان و دولتمردان باشد.

اقتصاد خلاق به بیانی دیگر، تولید ، خرید و فروش اطلاعات و اندیشه ها، اختراعات و ابداعات است و می تواند هدف نهایی صنایع فرهنگی باشد. می توان گفت اقتصاد خلاق همان تکنولوژی فرهنگ است که نیازمند سطوح بالایی از آموزش نیروی انسانی است(1).

اقتصاد خلاق با توجه به درون زا و برون گرا بودن و تاثیرات عمده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و سازگاری با محیط زیست، ایجاد اشتغال و توسعه صادرات غیرنفتی مهم است و توسعه آن، گامی بزرگ در راستای اقتصاد مقاومتی است.

مفهوم اقتصاد خلاق بر مبنای سرمایه های خلاق  ، از عوامل ایجاد کننده رشـد اقـتـصادی و اجتماعی جوامع پیشرفته به شمار می آید و دارای دو ویژگی خاص است؛ اول اینکه ارزش افزوده آن ناشی از فعالیت های خلاق ذهن و پردازش  فکر است.

دوم اینکه در این نوع اقتصاد، صنایع با برداشت کمتر از طبیعت و محیط زیست و آلودگی کمتری که برای محیط زیست ایجاد می کنند، آسیب به مراتب کمتری را نسبت به اقتصاد کلاسیک به طبیعت وارد می کنند. به عبارتی دیگر اقتصاد خلاق یعنی «فعالیت های اقتصادی ای که متضمن به کارگیری استعداد خلاق جهت اهداف تجاری هستند» که سرمایه اصلی آنها هوش و توانمندی ذهنی است(2)

گستردگی موضوعی و سابقه طولانی علم اقتصاد باعث شده است تا بر اساس کاربردهای مختلف آن، انواع مختلفی از اقتصاد مورد استفاده قرار بگیرد. در ک صحیح از مفهوم اقتصاد مقاومتی نیز  از این نکته نشات می گیرد که این موضوع چه بخشی از اقتصاد را مورد هدف قرار داده است. این مبحث یک حوزه کاربردی یا حتی یک مکتب اقتصادی است که اولین بار در بیانات مقام معظم رهبری در سال 1389 به آن اشاره شده است(3).

اقتصاد مقاومتی همچنین رابطه تنگاتنگی با نظام اقتصادی اسلامی دارد چرا که در این زمینه بایستی به روش ها و دستورهای اسلامی در علوم انسانی و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را در نظر گرفت.( 4).

اقتصاد مقاومتی را از این نظر می توان فرهنگی نیز دانست، چرا که رابطه نزدیکی با ارزش ها و هنجارهای اقتصادی –اجتماعی دارد. زیرا مسلم است نظام اسلامی برای تداوم حیات اقتصادی خود همراه با عزت و استقلال، لازم است نیازهای حیاتی جامعه خود را  به بهترین شیوه تامین کند( 5)

نقش آموزش را در این زمینه نباید نادیده گرفت. آموزش می تواند راه ارتباطی اقتصاد خلاق و اقتصاد مقاومتی شود. دانشجویان می توانند با پیشرفت در زمینه تحصیل و بهره گیری از خلاقیت خود، راه های شکوفایی اقتصاد کشور را پیدا کنند و با بهره گیری از خر جمعی و مشارکت اجتماعی، راه های استقلال اقتصادی را یک به یک معین نمایند. بدین وسیله می توان به اهدافی همچون تامین رشد پویا، بهبود شاخص های مقاومت و دستیابی به اهداف چشم انداز بیست ساله و ارتقای سطح درآمد و افزایش خدمات و محصولات دانش بنیان نیز دست یافت( 6)

استفاده از همه ظرفیت های دولتی و مردمی یکی از ارکان اقتصاد مقاومتی است(7) که می تواند با به کارگیری مناسب از اقتصاد خلاق،به بستری برای بهبود کسب وکار بخش خصوصی تبدیل شده و پویایی اقتصاد را به ارمغان بیاورد.

به عنوان جمع بندی، می توان این نکته را مد نظر قرار داد که در توسعه اقتصادی عوامل زیادی موثر هستند که از جمله آنها می توان به ارتباط نزدیک فرهنگ، آموزش، زیرساخت ها با صنایع اشاره کرد که همه ی اینها دراقتصاد خلاق تاثیرگذار هستند،از طرفی اقتصاد خلاق خود با اقتصاد مقاومتی قابل ترکیب است چرا که  اقتصاد خلاق، از عوامل ایجاد کننده رشـد اقـتـصادی و اجتماعی است و امیدواریم زمینه های تسهیل حضور بخش خصوصی و فن آوری های به روز دنیا در این بخش فراهم شود.

1-    قانعی راد، محمد امین ، دوگانگی های فرهنگ تکنولوژی، فصلنامه تحقیقات فرهنگی،زمستان 1388
2-    فصل نامه علمی تخصصی اقتصاد خلاق شماره 1
3-    سیفلو، سجاد، مفهوم شناسی اقتصاد مقاومتی ، معرفت اقتصادی ، تابستان 1393
4-    میرمعزی، سید حسن ، اقتصاد مقاومتی و ملزومات آن با تاکید بردیدگاه رهبری ،اقتصاد اسلامی 1391
5-    اصغری، محمود ، اقتصاد مقاومتی و رابطه آن با ارزش ها و هنجارهای اقتصادی-اجتماعی ،پژوهش های اجتماعی اسلامی،بهار 1395
6-    انصاری،عبدالله، نقش مدرسه در توسعه اقتصاد مقاومتی ، رشد مدیریت مدرسه ، مهر 1393
7-    کیخا، مصطفی، کیخا، مطهره ، اقتصاد مقاومتی راهی برای رونق اقتصادی، مطالعات اقتصاد،مدیریت مالی و حسابداری، تابستان 1395

دانشیار و عضو هیات علمی دانشگاه تهران، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت کارآفرینی دانشگاه تهران*