بازنشستگی با طعم ورشکستگی

پول نیوز، حسین محمودی اصل* - بحث مربوط به ورشکستگی صندوق های بازنشستگی با تصویب قاطعانه بند بازنشستگی پیش از موعد زنان  در بررسی برنامه ششم توسعه توسط نمایندگان مجلس بیشتر مطرح شد و جالب این که این موضوع توسط خود مدیران سازمان تامین اجتماعی و صندوق ها رسانه ای شد.

و انگار تنها  با بازنشستگی پیش از موعد زنان کل شاکله صندوق ها به هم خواهد ریخت و انگار مشکل از مطالبه گری خدمات افراد تحت پوشش است و مشکل مدیریتی و ناکارامدی مدیران مطرح نیست. گویی عواملی غیر از مدیران باعث این مشکلات شده اند و مشکل از پرداخت حقوق حقه بازنشستگان است.

من معتقدم بحران صندوق ها از جنس پرداخت نیست، بحران ها از جنس مدیریت است. این یک واقعیت است. درست است که تامین اجتماعی 120 هزار میلیارد تومان و به عبارت دیگر، 150 هزار میلیارد تومان از دولت طلبکار است، اما همه بحران صندوق ها، مربوط به پرداخت ها نیست.

واقعیت این است که در تامین اجتماعی یک مدتی یک قاضی آن را مدیریت کرد و بعد از آن هم، هر 8 ماه مدیر شرکت سرمایه گذاری تامین اجتماعی بعنوان بزرگترین مجموعه اقتصادی کشور تغییر می کند بی ثباتی و بی مسوولیتی موج می زند در چنین شرایطی  بهره وری منابع موجود بسیار پایین خواهد بود، افزایش بهره وری و همچنین مدیریت و نظارت مناسب می تواند ما را به شرایط استاندارد نزدیک کند و اوضاع را سرو سامان دهد.

می گویند با چرخه معیوب فعلی سازگار باشید و تکلیف ایجاد نکنید؛ می گویند  شما همه معادلات را براساس همین چرخه معیوب ساماندهی کنید. دید ما این نیست، ما می گوییم این چرخه معیوب باید اصلاح شود. صندوق ها متاسفانه در برخی مواقع مثل خودروسازان نوعی حیات خلوت دولتها  شده است.

اصلا معلوم نیست نرخ سود منابع صندوق ها چقدر است. عددی وجود ندارد که بگوید اگر نرخ بازده کمتر از 10 درصد است، بازدهی منابع خیلی پایین است. نرخ بازده سرمایه گذاری  پول های کلان باید با IIR مناسب باشد  یعنی بالای 30 درصد با این حجم پول باشد.

این حجم منابع را خیلی جاهای مناسب می توان سرمایه گذاری کرد و بازده های بسیاری ایجاد کرد، برخی بانکهای دولتی خصوصی شده برای مبالغ بالا به جهت سپرده گذاری نزدیک 30 درصد سود می دهند اما مساله این است که ورودی منابع تامین اجتماعی و صندوق ها، خود صرف پرداخت حقوق پرسنل شرکتها و هزینه های عمومی می شود و شاید سرمایه گذاری ناچیزی انجام شود.

آنگونه که اعلام شده متقاضی زیاد نخواهد بود، چون به هرحال میزان کاهش حقوق معنادار خواهد بود. کار یک طور معنای فرهنگی و جایگاه اجتماعی دارد، همه می خواهند کار داشته باشند. افرادی هستند که مراجعه می کنند و می گویند کار می خواهیم، حتی بدون حقوق.

براساس آخرین اطلاعاتی که ما داریم با ۲۰ سال، ۵ سال ارفاق ۳۰ روز از سال 1387 تا 1390 معادل ۱۲۷ هزار نفربازتشسته شده  بودند. یعنی ۴۲ هزار نفر هر سال، این آمار البته برای کارمندان دولت است. این نشان می دهد که از ۵ سال ارفاق ۳۰ روز استقبال چندانی نشده است. حال از 20 سال و 20 روز حقوق، قطعا استقبال کمتر خواهد شد و فقط آنان که ضرورت رفتن دارند تقاضای بازنشستگی خواهند داد.( در سال 90  بدون ارفاق این آمار به 7300 نفر رسید ).

نکته مهم در این خصوص این است که در کل جهان بازنشستگی پیش از موعد متناسب با حق بازنشستگی پرداختی وجود دارد . سن بازنشستگی در عمان، مالزی و چین حدود 47 سال است و این کشورها با نرخ سود بانکی زیر 3 درصد می توانند منابع گرداوری شده را با نرخ مناسب سرمایه گذاری کرده و حق بازنشستگی پرداخت کنند و ما با نرخ سود بانکی بالای 25 درصدی (سرمایه گذاری بدون ریسک) توان پرداخت حقوق حقه بازنشستگان و ذینفعان را ندارد اما آیا این مشکلات ناشی از ناکارامدی مدیران نیست؟

استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی*