اکنون همه می دانند چند سالی است وضعیت اقتصادی و مالی سازمان صداوسیما، که عنوان   رسانه ی ملی کشور را در اختیار دارد، مناسب و به سامان نیست. بررسی در مورد دلایل این وضعیت،  موضوع بحث ما نیست، اما تبعات آن که امروز به شدت گریبانگیر حوزه فرهنگی جامعه شده است، مطلبی است که در این یادداشت به آن پرداخته شده است.

صداوسیما چند سالی است که روند تصاعدی جذب اسپانسر در برنامه سازی را سیاست اصلی خود قرار داده است، تا جایی که درگذشته، شاهد انواع تبلیغات موادغذایی و خوراکی در برنامه های کودک و نوجوان مانند عمو پورنگ و عموهای فیتیله ای بودیم که البته خوشبختانه در مدیریت جدید این نوع تبلیغات انجام نمیشود. جذب اسپانسر مناسب برای تولید برنامه های تلویزیونی، در همه ی رسانه های مطرح و بنام دنیا، امری قابل قبول و پذیرفته شده است که این مهم، بصورت تخصصی، علمی و دقیق انجام می شود. یعنی اسپانسر برنامه اولاً باید با سیاست های محتوایی برنامه، هم راستا و منطبق باشد و ثانیا به شکلی نباشد که به مثابه آگهی تلویزیونی عمل نماید، بلکه باید نامحسوس و زیرپوستی، ارتباط با محتوای برنامه را به مخاطب ارائه نماید وتنها در این صورت است که یک ارتباط اقناعی پدید می آید.

متاًسفانه در چند سال گذشته، شاهد تبلیغ کالاهایی در صدا وسیما بوده ایم که بعد از مدت ها پخش و به تبع آن برخورداری از سودهای کلان برای صاحبان آگهی، مسئولان مربوطه، متوجه غیرقانونی بودن آن کالاها شده اند و حاشیه برای صدا و سیما ایجاد کرده است. مانند تبلیغات کرم حلزون وکفش تن تاک و ...

اصولاً ویژگی اصحاب راستین رسانه، برخورداری از ضریب حساسیت بالاتر، نسبت به دیگر افراد جامعه است، یعنی باید مسائل را سریعتر از دیگران دریافت و درک نمایند. اگر شرکت وارد کننده کالا، بپذیرد که رقم های قابل توجهی برای هرثانیه پخش آگهی بازرگانی درزمان های ویژه و با میزان زمان بالا بپردازد، خود جای شک و تردید ایجاد می کند.

یکی از مصادیق اخیراین مطلب، سریال ماه مبارک رمضان با عنوان " برادر" است. ظاهراً فیلمنامه سریال برادر قرار بود که به حمایت از تولید کالای داخلی و تقبیح استفاده از کالای خارجی که نمونه داخلی آن وجود دارد و در این مورد به خصوص، که برنج است و اتفاقاً نمونه داخلی آن از بهترین های دنیا می باشد، بپردازد، امادر جذب اسپانسر عدم دقت و بی سلیقگی صورت گرفته است. در این وضعیت، تعیین کنندگان اهداف سریال، مجبور هستند تا با تغییر در (حداقل) بخشی از هدف و محتوای فیلمنامه، نظر مشارکت دهنده را جلب نمایند، که در این صورت تناقض حاصله، به عدم باور پذیری سریال و به تبع آن به ریزش مخاطب فهیم و هوشمند، می انجامد.

سطحی ترین دلیلی که می توان برای جذب این اسپانسرعنوان نمود، داشتن مجوز فعالیت و عدم حکم تخلف حقوقی، در مورد شرکت سفارش دهنده است. اما زمانی که یک وارد کننده کالا، هرشب بهترین زمان ویژه پخش را برای باکس ثابت تبلیغاتی خود اختیار می کند و مبلغ کلانی را برای جایزه اختصاص می دهد، در حالی که اصلی ترین فعالیت آنها انجام بسته بندی است، شک برانگیز نیست؟  آیا امکان نداشت از اسپانسرهایی استفاده شود که تولید ملی دارند و وارد کننده کالاهای خارجی نیستند؟

اکنون اقتصاد کشور در شرایطی است که باید منطبق بر شعار عملیاتی سال، از تولید داخلی حمایت نماییم نه اینکه بر اساس سیاست اسپانسرینگ و بدون حساسیت ویژه در ملاحظات اقتصاد مقاومتی، داستان سریال را به سمتی پیش ببریم که واردات کالاهای خارجی که نمونه ی عالی تولید داخلی آن هم وجود دارد، توسط شرکت وارد کننده، پذیرفته و برآن صحه گذاشته شود. آیا اگر این شرکت، اسپانسر تولید سریال نمی شد، دلیل و منطقی برای تأیید و حمایت از واردات برنج وجود داشت؟ و یا می بایست تأکید بر حمایت از تولید کننده ی داخلی برای افزایش سطح تولید و رسیدن به خودکفایی و بی نیازی از واردات این محصول، صورت می گرفت؟

انتخاب چهره سمپاتیک و مردمی حسن جوهرچی، برای نقش مسئول شرکت وارد کننده مواد غذایی نیز شاهدی بر دخل و تصرف سفارش دهنده بر تصمیمات هنری سریال می باشد. اصولاً زمانی که مخاطب احساس نماید که محصول هنری و فرهنگی، دارای اهداف تبلیغاتی و تجاری در پوشش اهداف فرهنگی است، تمایل و انگیزه خود را برای دقت نظر و دریافت پیام از دست خواهد داد. تناقض موجود در اهداف سریال برادر، یکی از آسیب های جدی این سریال می باشد. زمانی که پدر(حاج کاظم) و برادر بزرگتر خانواده (مسعود) به یکباره نظرشان در مورد تجارت برنج داخلی عوض می شود و در تجارت برنج خارجی و خرید از وارد کننده مورد نظر، اشکالی وارد نمی بینند، لحظه ای است که مخاطب به سفارشی بودن محصول واقف می شود و دیگر خود را در معرض پیام فیلم قرار نخواهد داد. آیا زمانی که یک تیم هنری، امکانات عظیم تولید و انرژی های فراوان برای تولید یک سریال مناسبتی هزینه می شوند، حیف نیست که با انتخاب یک اسپانسر نامناسب، به پیام و محتوای اثر، آسیب برسانیم؟

پیشنهاد می شود، اینک که سکاندار جدید، توانمند و مجرب رسانه ملی، قائل به برقراری تعادل، تدبیر، تخصص و تجربه در مدیریت این مجموعه است، مراقب باشیم با خود را به خواب غفلت زدن و  سهل گیری در جذب اسپانسر، برای تولید برنامه های فرهنگی و هنری، به ورطه حاشیه سازی و خطرآفرینی فرهنگی، نلغزیم.