29اسفند؛ روزي است كه دو رهبر ملي و مذهبي يعني دكتر «محمد مصدق» و «آيت الله ابوالقاسم كاشاني» به همراهي ملت تلاش كرده اند كه صنعت نفت را از دست بريتانيا (شركت نفت ايران و انگليس) خارج كرده و آن را به دست نيروهاي متخصص داخلي بسپارند.حركت براي ملي شدن صنعت و كاهش سلطه انگليس در سال 1329(سه سال قبل از كودتاي 1332)، متاثر از پارادايم ملي گرايي و اتكا به توان داخلي بود. پارادايمي كه از آن روز تا به امروز، يعني در پنجاه و نهمين سالگرد «نهضت»، تمام سياست گذاران در اكثر دولت ها، متاثر از آن بوده اند. طي اين

سال ها، نفت به عنوان نقطه ثقل «رابطه دولت با ملت» و «دولت و ملت با دنياي خارج» بوده است. نفت در تمام اين سال ها، پارامتري مهم در تعيين سطح امنيت ملي و گذران اقتصادي كشور بوده است. حدود شش دهه از اولين تلاش ملي براي يك استقلال اقتصادي مي گذرد. حال بايد ديد كه دو مولفه مهمي كه در شكل گيري نهضت ملي شدن صنعت نفت، يعني «رابطه ايران با انگليس» و «رابطه كشور با نفت» سهم مهمي داشته است، در چه وضعيتي قرار دارند.

نخست؛ «رابطه ايران و انگليس»: در آستانه سالروز «نهضت»، رييس مجلس شوراي اسلامي، موضوع كاهش سطح روابط ديپلماتيك با انگليس را در كميسيون امنيت ملي منطقي مي داند.از سويي سخنگوي دستگاه ديپلماسي از منظر امنيت ملي، تعديل مناسبات با اين كشور در برخي از زمينه ها را در دستور كار عنوان مي كند. افزون بر اين، در حوزه صنعت، شركت هاي انگليسي نيز نظير «بريتيش پتروليوم» و شركت انگيسي-هلندي «شل» حضور جدي در صنعت نفت ندارند.

اين در شرايطي است كه صنعت نفت كشور با وجود تحمل دو شوك بزرگ، يعني خروج شركت ها و متخصصان خارجي از صنعت نفت بعد از انقلاب اسلامي و هشت سال جنگ عراق عليه ايران و تضعيف زير ساخت هاي صنعت، همچنين سه دهه تحريم، توانسته در حوزه اكتشاف ذخاير نفت و گاز و بهره برداري و توليد، به دستاوردهاي مهمي نايل آيد. البته چالش هاي جدي نظير ايجاد تنوع در توليد محصولات و مشتقات نفتي، افزايش ارزش افزوده فرآورده هاي نفتي و توسعه بخش پايين دستي صنعت و در مجموع خام فروشي همچنان به قوت خود باقي است.دوم؛ «رابطه نفت با اقتصاد»: اگرچه خلع يد انگليس از صنعت نفت و ايجاد شفافيت مالي در درآمدهاي نفتي اولين هدف «نهضت» بود، اما به نظر مي رسد كه اگر اهداف «نهضت» از آن روز تا به امروز پيگيري مي شد، كشور تا اين اندازه ارتباط حياتي، همگن و ناگسستني با نفت نداشت. امروز بعد از شش دهه، تجربه نشان مي دهد كه از وقتي درآمدهاي نفتي وارد اقتصاد ايران شد، سطح وابستگي بودجه سالانه كشور به درآمدهاي نفتي افزايش يافت و وابستگي به نفت از چه روزي آغاز شد؟