پول نیوز، محمدهادی نظام پور -
این بک اصل پذیرفته شده در اقتصاد آزاد است که تعیین قیمت و کشف ارزش کالا بر عهده ی بازار بوده و تناسب عرضه و تقاضا کاهش یا افزایش ارزش آن را تعیین می کند. اما این اصل قطعی و بدون استثنا نیست. در بازاربرخی کالاها، ممکن است چند شرکت و یا تأمین کننده اصلی نیاز جمع بزرگی از خریداران را تأمین کنند. قانون حاکم بر این فضای اقتصادی، تابعی از بازار انحصاری چند جانبه است.

در چنین بازاری فروشنده و خریدار قیمت پذیر نبوده و قیمت کالاهای مبادله شده، نقطه ی تعادل عرضه و تقاضا نیست. با توجه به محدودیت و انحصار عرضه در این نوع اقتصاد، تأمین کنندگان به خود اجازه می دهند، تا با هماهنگی آشکار و یا پنهان میان یکدیگر، اقدام به قیمت گذاری محصول عرضه شده کنند.

مسلماً در این فضا، تأمین کنندگان سعی خواهد داشت تا بیشینه سود را نصیب خود کنند. هم چنین این مکانیزم قیمت گذاری باعث خواهد شد، تا به لطف تعداد اندک عرضه کنندگان و شناخت شرکت های تولیدکننده از یکدیگر و همچنین امکان رصد تحرکات رقبای جدید، کنترل و حفظ انحصار برای پیشکسوتان اقتصادی مقدور شود.

به رغم این فضای انحصاری، در دنیای اقتصادی امروزی، تولیدکنندگان سعی دارند تا ضمن تضمین سود خود، قیمت ها را به گونه ای تعیین کنند تا طرف تجاری نیز از شرایط رضایت نسبی داشته باشد. این سیاست، با تضمین سود مناسب برای خریدار و بالتبع تداوم حضور وی در بازار، باعث حفظ تقاضای مواد خام خواهد شد. هم چنین خریدار با توجه به حاشیه سود مناسب و پایداری بازار، به دنبال مواد خام جایگزین، که مطمئناً باعث رکود بازار ماده انحصاری فعلی خواهد بود، نمی رود. اپک یک نهاد بین المللی با چنین کارکردی است.

برخی از مواد معدنی نیاز جمله این کالاها هستند. در این نوشتار مکانیزم ارزش گذاری ماده معدنی فلوریت، به عنوان مدلی از کشف ارزش کالای انحصاری مورد توجه قرار گرفته است. دلیل انتخاب فلوریت، اهمیت آن در میان مواد معدنی کشور و هم چنین تهدیداتی که از منظر بی توجهی به حضور فعال در روند کشف قیمت ها می تواند متوجه فعالان معدنی در داخل شود، است.

یک ژورنال متولی قیمت گذاری فلوریت در جهان

از سال ها پیش نشریه و پایگاه اینترنتی کانی های صنعتی (industrial Minerals) با هدف اطلاع رسانی، اقدام به استعلام قیمت فروش محصول از بزرگ ترین تولیدکنندگان فلوریت جهانی و انتشار آن می کرد. تأمین کنندگان جهانی، به جهت واقعی تر شدن قیمت ها، اقدام به محاسبه هزینه های خود کرده و با در نظر گرفتن حاشیه سودی مطمئن، آن را به عنوان قیمت فروش خود به این مرجع بین المللی ارایه می کردند.

این پایگاه نیز پس از انجام محاسبات آماری، اقدام به نشر میانگین وزنی این قیمت ها به عنوان ارزش جهانی و مرجع تبادلات فلوریت می کرد. با گذشت زمان و ارجاع خریداران بین المللی به این قیمت ها، به تدریج کارکرد این نشریهاز اطلاع رسانی صرف فراتر رفت و به عنوان یک ترمز و تعدیل کننده ی قیمت عمل کرد. شاید این نقش را بتوان، بدون در نظر گرفتن موفقیت و عملکرد، با رسالتی که قرار بود شورای رقابت در بازار انحصاری خودروی ایران ایفا کند، مقایسه کرد.

نقش آفرینی چین در تنظیم بازار فلوریت به نفع صنعت داخلی

چین، درگذشته ای نه چندان دور، یکی از تولیدکنندگان و در عین حال صادرکنندگان عمده فلوریت به مشتریان بین المللی بود. در طول دهه گذشته، این کشور ضمن حفظ و تا حدی ارتقای سطح تولید و با توجه به اولویت تأمین نیاز داخلی، از میزان صادرات  خود کاست. نیاز داخلی این کشور به گونه ای پیش رفت که امروزه چین از یک صادر کننده عمده به کشوری با حجم واردات قابل توجه فلوریت در دنیا تبدیل گشته است.

این به معنی وجود پارادوکس اقتصادی آشکار در این حوزه از اقتصاد چین است. در چنین وضعیتی این کشور سعی کرد تا با ارتقای جایگاه خود در نظام قیمت گذاری فلوریت معادلات را به نفع خود تغییر دهد. به گونه ای که این کشور در ارایه قیمت های خود محافظه کارانه عمل کرد تا جانب مصرف کنندگان داخلی خود را حفظ کند. این سیاست همگام با افزایش تولید فلوریت کشورهای مکزیک، روسیه و کنیا، در کنار ثبات اقتصادی در این بلاد باعث شده تا قیمت ها در چند سال اخیر تغییر چندانی نداشته باشد.

نقش ایران در قیمت گذاری فلوریت

یکی از تأمین کنندگانی که در سال های نه چندان دور مورد استعلام قیمتی قرار می گرفت، بزرگ ترین تولیدکننده فلوریت در ایران بود که از آن به عنوان عرضه کننده برتر فلوریت در خاورمیانه نیزنام برده می شود. متأسفانه در چند سال اخیر، محدودیت بین المللی و تغییرات فضای حاکم بر اقتصاد کشور و تغییرات مدیریتی با تفکرات نه چندان حرفه ای در سطح تأمین کننده ایرانی، باعث شده تا نشریه کانی های صنعتی از اخذ قیمت فروش این تأمین کننده منصرف شود.

این در حالی بود که سایر فعالان در تثبیت قیمت ها موفق عمل کرده بودند. در مقابل شرایط اقتصادی سه سال اخیر به گونه ای رقم خورد که ارزش ريال، پس از یک افت شدید در مقابل دلار، تا حدی تقویت شد. از سوی دیگر افزایش تورم و هزینه های نیروی انسانی در طول سه سال گذشته تقریباً دو برابر شده است.

از این رو حاشیه سود تولیدکننده ایرانی پایین آمده است. البته با توجه به مقبولیت فلوریت ایرانی در کشورهایی هم چون ترکیه، تجار توانسته اند محصولات خود را حتی تا 20 درصد بالاتر از قیمت جهانی به خریداران عرضه کنند. اما به نظر می رسد احیای نقش ایران در قیمت گذاری فلوریت سبب شود تا افزایش هزینه ها در قیمت جهانی تا حدی لحاظ شده و رونق بازار این ماده معدنی هم چنان پابرجا بماند.

ارزش کرسی تصمیم گیری در یک نهاد اقتصادی بین المللی مطمئناً کم تر از ارزش عضویت کشور در یک فدراسیون ورزشی قاره ای یا جهانی نیست. هنگام از دست رفتن جایگاه کشور در فدراسیون های جهانی، اعتراض و هیاهوی حرفه ای و رسانه ای اغلب باعث به خود آمدن افراد مسئول و اندیشیدن راه کارهایی برای عدم تکرار و جبران می شود. در فضای ساکت و حاشیه ای معدنی بعید است که اگر خود افراد مسئول به حساسیت موضوع پی نبرند، اقدامی مؤثر در این زمینه انجام شود.