بازار مروی؛ از نوستالژی تاریخی تا کالاهای لوکس امروزی

پول نیوز، محمدهادی نظام پور -
بازار یا کوچه مروی نا م برزنی است در قلب تهران. کوچه ای که زندگی در آن با تکاپوی تاجران خرد و کلان جریانی خوش آهنگ دارد. تکاپویی که در فضایی تاریخی رنگی دیگر گرفته است. در این جا احساس می کنید در یک بازار با اصالت ایرانی قدم بر می دارید. حتی پاساژ های نوظهور نیز نتوانسته اند این اصالت را خدشه دار کنند. هم چنان بوی معماری کهن ایرانی از در و دیوار ساختمان های قدیمی، که برخی به مخروبه تبدیل شده اند به مشام می رسد.

کوچه یا بازار مروی نام خود را از سردار قجری، حاج محمد حسین خان پسر بیرام علیخان گرفته است. وی حاکم مرو بود و به همین دلیل به خان مرو شهرت داشت. در سال 1214 هجری قمری، مصادف با 1178 هجری شمسی، و در حالی که فتحعلی شاه زمام امور را در دست داشت، وی در جنگ با ازبکان ناکام ماند و بعد از تسلیم مرو به دشمنان به ناچار به ایران گریخت و پس از سکونت موقت در سیستان، به تهران مهاجرت کرد.

وی که از معتمدان فتحعلی شاه به شمار می رفت و در عین حال پس از واقعه ی مرو تارک قدرت و حکومت شده بود، در محله ی عود لاجان آن روزگار سکنی گزید و در عمران آن همت بسیار نمود. محله ای که امروز به افتخار وی با نام مروی معروف است. البته به واسطه لقب درباری وی، یعنی فخرالدوله، در متون قدیمی به این محله فخریه نیز اطلاق شده است. مسجد و مدارس دینی که امروزه با نام مدرسه مروی شناخته می شود، حجره های تجاری متعدد و باغات متنوع به همت وی بنا شد.

پس از وی و در دوران ناصرالدین شاه عمران این محله با احداث معبر ناصریه، که همان ناصرخسرو امروزی است، ادامه بافت. رضا شاه نیز در این محله و در زمین های وقفی حاج محمدحسین خان چند مدرسه به سبک جدید بنا کرد. جدیدترین اقدام در این محله نیز مربوط به بازسازی و مانع زدایی صورت پذیرفته توسط شهرداری تهران است که ضمن حفظ ماهیت تاریخی مجموعه، باعث آبرومندتر شدن آن از دید مراجعان وطنی و جهانگردان خارجی شده است.

یکی از اتفاقات پس از ایجاد مجموعه ی تجاری مروی، استقرار گاراژ شمس العماره در مجاورت آن بود. این گاراژ بارانداز تاجرانی محسوب می شد که از عراق می آمدند. در واقع این گاراژ هم محل اقامتش و هم تجارت ایشان بود. به دلیل وجود همین تجار و بعضاً مهاجران عرب، این محل جلوه گاه فرهنگ و زندگی اعراب شده است. وجود تعدادی خوراک فروشی با تابلوهایی به زبان عربی و عرضه خوراک هایی نظیر فلافل نشانگر این فرهنگ است. اگر در این کوچه قدم بردارید، عرب زبانان متعددی را خواهید دید که بخش قابل توجهی از کسبه و دست فروشان بازار را هم تشکیل می دهند.

هر چند در میان مشتریان این بازار، تمامی اقشار و نژادها حضور دارند، اما به نظر می رسد خوزستانی ها اقبال بیشتری به آن نشان می دهند. واقعیت آن است که فضای فرهنگی و حتی تجاری این بازار بیش از هر شهری به خوزستان شباهت دارد. نزدیکی محصولات عرضه شده در این بازار به سلایق خوزستانی ها به همراه حس نوستالژیکی که در بازدید به مهاجرین دور از وطن القا می کند، باعث شده است تا این محله صرفاً مکان رفع مایحتاج آن ها نبوده و پاتوقی فرهنگی برای ایشان محسوب شود.

کوچه مروی به لحاظ تنوع محصولات ارایه شده در فضای محدود کمتر نظیر دارد. ادکلن و مواد غذایی لوکس، هم در مقیاس خرده فروشی و هم عمده فروشی بیشترین تعداد شاغلان این بازار را به خود اختصاص می دهد. با این حال فعالان و تجار پوشاک، لوازم آرایشی، گیاهان دارویی، قهوه و نوشیدنی های خارجی، ابزار صنعتی، رنگ و رزین، لوازم الکتریکی، لوازم الکترونیکی، وسایل خرازی، عتیقه جات، عرضه ی لوازم خانگی و تعمیرات فنی وسایل خانگی نیز در این بازار حاضر هستند.

هم چنین تعدادی مغازه و دستفروش به رهگذران نوشیدنی های گرم و سرد عرضه می کنند تا عطش عاملی در ترک بازار برای آن ها نباشد. همان طور که ذکر شد بساط فروش خوراکی های گرم، با اصالت جنوبی، نیز در بازار برپا است. اتفاقی که شاید حسن ختام بسیاری از بازیدها از بازار باشد.

برای آن که شرایط اقتصادی بازار را بیشتر درک کنم با تعدادی از فروشندگان وارد بحث شدم. شاید بد نیست بدانید هیچ یک از فروشندگان این بازار مالک مغازه و حجره خود نیستند؛ زیرا املاک و زمین های این محدوده همگی وقف بوده و مالکیت بر آن ها مقدور نیست. لذا تجار این بازار یا سرقفلی ملک را خریده اند و یا اجاره نشین هستند.

از فروشنده ای دلایل ارزانی نسبی قیمت ها را پرسیدم. وی تأمین بی واسطه ی کالاها ار از واردکنندگان اجناس خارجی دلیلی برای کاهش نسبی قیمت ها عنوان می داشت. به علاوه تأمین پوشاک خارجی از حراج های انتهای فصل برندهای معروف، عاملی مؤثر در کاهش قیمت ها است. اما فکر نکنید که در مقایسه با مغازه های پر زرق و برق شمال شهر کالاها خیلی هم قدیمی تر است.

به نظر فروشگاه های شمال شهر نیز از این مزیت کاهش قیمت در خارج از فصل پوشاک بهره مند هستند؛ اما در این کاهش قیمت مشتری را سهیم نمی دانند! فروشنده ای عنوان می داشت پیش از اعمال نظارت به نسبه شدید برای عدم عرضه ی کالای قاچاق، قیمت ها از این هم ارزان تر بود. اما با تشدید نظارت ها و الزام به فروش کالاهایی که از مبادی قانونی وارد شده اند، سهم کالاهای قاچاق کمتر شد.  این اتفاق مبارک، که در جهت حمایت از تولیدکننده ی داخلی انجام پذیرفته، ستودنی است. در مورد اجناس داخلی قیمت ها با آن چه در سطح شهر عرضه می شود تفاوت چندانی ندارد.

نکته ی دیگر جالب توجه اعتراف فروشندگان به وضعیت بهتر فروش آن ها، در شرایط رکود فعلی، نسبت به سایر مراکز تجاری شهر است. این به معنی ثبات با افزایش حجم فروش نیست؛ بلکه در مقایسه با افت شدید فروش بازارهای دیگر این مجموعه شرایط بهتری دارد. فروشنده ای این موضوع را به قیمت های عادلانه تر و مشتریان باوفاتر نسبت می داد. شاید دسترسی مناسب و تنوع محصولات را نیز به مزیت های این بازارچه تاریخی باید اضافه کرد.

اگر قصد دارید محصولات جنوبی را با طعم واقعی بچشید و یا در انتظار فرزند هستید پیشنهاد می شود حتماً سری به بازار مروی بزنید. برای رسیدن به این بازار حتماً از مترو استفاده کنید. ایستگاه امام خمینی نزدیک ترین توقفگاه مترو به این بازار است. مطمئن باشید چیزهایی خواهید دید که در این نوشتار مجال پرداختن به آن ها نبود.