حمدالله رستمی شهربابکی* - تعاون نظیر دیدگاههای جدید اقتصادی مبتنی بر توسعه انسان محور است و از رویکرد توانمندسازی دفاع می کند. پیوند بین عدالت، آزادی و برابری بر کانون انسان و قابلیت های وی بنا می شود.

در کشورهای صنعتی، تعاونی ها در زمینه انسجام مجدد گروه های اجتماعی در حاشیه از قبیل افرادی که نمی توانند در یک بازار عادی، هزینه های تهیه مسکن خود را تامین کرده و یا دچار بیکاری طولانی مدت و یا مواجهه با عدم اشتغال جوانان هستند، تامین خدماتی که قبلا توسط دولت ارائه می شد به ویژه در ارتباط با بهداشت و درمان و خدمات رفاهی و به ویژه در حفظ محیط زیست سهم عمده ای را ایفا می کنند.

در پارادایم تعاون تاکید اصلی و هدف از تشکیل تعاونی ها رفع نیازهای مشترک اقتصادی اجتماعی و فرهنگی اعضا است. نیازهایی که جنبه عمومی دارند و افراد به تنهایی قادر به تامین آن نیستند (نظیر نیاز عمومی به خدمات زیربنایی، تامین اشتغال، تامین نیاز تولیدکنندگان و مصرف کنندگان)
و تامین آنها بسیج عمومی را طلب می کند.

تعاونی ها همچنین با توانایی خود در ترکیب سرمایه های اقتصادی، انسانی و اجتماعی کمک می کنند تا افرادی که عضویت تعاونی ها را می پذیرند به منابعی نظیر سرمایه، اشتغال، مهارت، اطلاعات ،آموزش، درآمد و انواع حمایت های ناشی از شبکه های اجتماعی دست یابند.

تعاونی ها بستر مناسبی را برای ایجاد و گسترش اعتماد اجتماعی و توسعه هنجارهای تعامل و عمل جمعی فراهم می سازند که ظرفیت ها را در عرصه های عمل اقتصادی در اختیار تعاونی ها قرار می دهد.

تصور عمومی بر این است که تامین و صیانت از تاسیسات زیربنایی و کالاهای عمومی تنها می تواند توسط دولت ارائه شود، در حالی که تعاونی ها می توانند در تامین این بخش از نارسایی های نظام بازار که به دلیل سرمایه بر بودن و پایین بودن بازده اقتصادی مورد اقبال بخش خصوصی قرار ندارند نیز نقش ایفا کنند.

تعاونی ها در امریکا

تعاونی های خدمات عمومی در امریکا تامین کننده برق،خدمات آب و تلفن و ارائه دهنده خدمات آموزشی و بهداشتی هستند. در امریکا از مجموع 6 هزار و 507 تعاونی تاسیس شده در حوزه تاسیسات عمومی در مجموع تعداد پنج هزار و 220 تعاونی فعال هستند.

این تعاونی ها دارای بیش از 20 میلیون عضو هستند و دارایی آنها بالغ بر 121میلیارد دلار است و سالانه بیش از 37.7 میلیارد دلار درآمد دارند. این تعاونی ها برای بیش از 178هزار نفر ایجاد شغل کرده اند و سالانه 58 میلیارد دلار دستمزد پرداخت می کنند.

تعداد 864 تعاونی توزیع 10 درصد مجموع کیلووات ساعت برق مصرفی نهایی امریکا را توزیع می کنند. این تعاونی ها 75 درصد وسعت کشور را پوشش می دهند و مالکیت نگهداری 42 درصد کل خطوط توزیع برق کشور را برعهده دارند و در سطح ملی به 42 میلیون مشترک اصلی شامل 12درصد مصرف کنندگان برق، سرویس می دهند.

این تعاونی ها دارای حدود 16میلیون عضو و نزدیک به 130هزار نفر اشتغالزایی با 6.6میلیارد دستمزد پرداخت شده و 11 میلیارد دلار درآمد هستند.

تعاونی ها در فنلاند

در فنلاند 120شرکت تولید برق 70مورد آنها تعاونی است. این تعاونی ها با 550 نیروگاه و سیستم توزیع در حوزه های انرژی متکی به چوب و زغال سنگ و جنگل، انرژی باد و انرژی هسته ای فعال هستند. تعاونی های انرژی هسته ای "تولیسون ویما" دارای چهار راکتور اتمی است که 18 درصد برق کشور را تامین می کنند.

همچنین در این کشور بخش مهمی از سیستم خدمات عرضه آب متعلق به یکهزار و 400 تعاونی آب است که با مشارکت مصرف کنندگان اداره می شوند. برخی از آنها بسیار بزرگ هستند که می توانند به بیش از 10هزار نفر خدمات ارائه دهند.

موتور محرکه و فلسفه درونی نظام سرمایه داری الگوهای رقابتی است که برای دستیابی به سود و ارزش بیشتر تنظیم شده در حالیکه در پارادایم تعاون نقطه آغازین تشکیل تعاونی، نیازهای مشترک اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی افرادی است که به تنهایی قادر به تامین آن نیستند و دستیابی به آنها تنها از طریق مکانیزم همکاری پیش می رود.

*کارشناس بخش تعاون