شوراي انتخابي پايتخت فرهنگي اروپا دلايل انتخاب استانبول را براي پايتختي اروپا در سال 2010 سکونت و جايگيري گروه ها، اقوام مختلف و فرهنگهاي بي شمار در طول تاريخ و اهميت تاريخي اين شهر اعلام کرد.

دراطلاعيه اين شورا، از استانبول به عنوان شهري که محل تلاقي تمدنهاي مختلف است ياد شده و آمده است استانبول به دليل ويژگيهاي جغرافيايي و تاريخي خود خصوصيات يک شهر جهاني را داراست و اين شهرنمونه اي براي تلاقي تمدنها به شمار مي رود ، واژه اي که امروزه جهان بيش از هر زمان ديگري محتاج آن است.

استانبول سنگ زيربنايي حيات فرهنگي و هنري ترکيه محسوب مي شود ، به همين علت انتخاب اين شهر به عنوان پايتخت فرهنگي اروپا نمي تواند بدون مطالعه صورت گرفته باشد.

ويژگي کلان شهر بودن استانبول نيز از همين امر نشات مي گيرد، چرا که استانبول با خصوصيات منحصر به فرد خود در بسياري از موارد شايستگي انتخاب به عنوان يک پايتخت را داراست.

در سال 1985ميلادي اتحاديه اروپا در نشستي، انتخاب ساليانه شهر فرهنگي اروپا را به تصويب رساند و آتن به عنوان نخستين شهر فرهنگي اروپا در سال 1999 ميلادي انتخاب شد.

با گذشت پنج سال عنوان "شهر فرهنگي" به "پايتخت فرهنگي اروپا" تبديل شد و در کنار متروپل هاي اروپا مانند پاريس ، برلين و آمستردام شهرهايي قديمي همانند فلورانس، آوينيون و بروگه که کمتر شناخته شده اند ، نيز موفق به کسب اين عنوان شدند.

همراه با گسترش اتحاديه اروپا تصميم گرفته شد که بين سالهاي 2007 تا 2019 ساليانه دو شهر به عنوان پايتخت فرهنگي اروپا انتخاب شود. به اين ترتيب يک شهر به نمايندگي از طرف کشورهاي قديمي عضو اتحاديه اروپا و شهر دوم نيز به نمايندگي از جانب کشورهايي که در سال هاي اخير در اين اتحاديه پذيرفته شده اند ، در کنار يکديگر عنوان "پايتخت فرهنگي اروپا " را دريافت مي کنند.

نحوه برگزاري مراسم در شهرها و پايتخت هاي فرهنگي اروپا از آغاز تاکنون تغيير فراواني کرده است.

در حالي که در سال هاي اوليه برنامه هاي فرهنگي و هنري به دوران کوتاهي محدود مي شد، اکنون در حاشيه معرفي پايتخت فرهنگي اروپا، جشن و مراسمي خاص در روز افتتاح به همراه آغاز بهره برداري از طرح هاي مختلف، جشن هاي فرهنگي و برنامه هاي هنري در طول سال به شکل پراکنده اي ادامه خواهد داشت.

اولين شهر فرهنگي اروپا تنها سه هفته در تابستان ميزبان برنامه هاي موسيقي و نمايشگاه هاي نقاشي بود، ولي مسوولين شهر گلاسکو بزرگترين شهر اسکاتلند، پس از انتخاب شدن شهرشان به عنوان پايتخت فرهنگي اروپا در سال 1999ميلادي مراسم بسيار متنوع و با ابعاد گسترده اي را برگزار کردند که تا آن روز سابقه نداشته است.

اکنون هدف اصلي از برگزاري مراسم مختلف تغيير چهره فرهنگي شهر و دگرگوني بافت اجتماعي آن

در طول يک سال است.

در سال 2010 عنوان پايتخت فرهنگي اروپا را سه شهر در سه کشور در کنار يکديگر دريافت کردند.

شهر "اسن" در غرب آلمان ، شهر کمابيش ناشناسي در مجارستان به نام "پکس" و شهر پر جنب و جوش "استانبول" در مرز ميان اروپا و آسيا اين عنوان را توانستند از آن خود کنند.

استانبول در مرحله نامزدي براي کسب عنوان پايتخت فرهنگي اروپا، از شعار "استانبول: شهر چهار عنصر" استفاده کرده بود.

اين شهر در طول تاريخ چندين هزار ساله خود، پايتخت سه امپراتوري بزرگ ، محل تلاقي سه دين آسماني و تمدنهاي مختلف و مهمتر از همه محل همزيستي فرهنگ ها بوده است.

در اين طرح، 4 عنصر ، يعني خاک، آب، باد، آتش به عنوان نماد زندگي به همراه ويژگي هاي اين شهر تقديم شد.

برخي از کارشناسان فرهنگي برداشت اين چهار عنصر را در نتيجه نفوذ فرهنگي ايرانيان به عنوان يکي از نزديکترين تمدنها به استانبول برشمرده اند.

بنا به اساطير تاريخي، داستان استانبول با چهار عنصر آغاز مي شود: خاک، آب، باد و آتش.

طبق اساطير باستاني، شهر باستاني ميلتوس در نزديکي شهر سلجوق، به عنوان زادگاه سنت فکري "فلسفه غرب" به شمار مي رود.

سه فيلسوف مشهور اين شهر، يعني تالس، آناکسيماندرئوس و آناکسيمنس سعي مي کردند تا ساختار جهان

را به وسيله عناصر اصلي توضيح دهند.

تالس، آب را منبع تمام هستي مي دانست. آناکسيماندرئوس بر اين باور بود که ابديت يک سرآغاز است و تمامي عناصر از آن هستي يافته اند و آناکسيمنس نيز اعتقاد داشت که منبع اصلي زندگي هواست و سه عنصر ديگر دنباله رو آن هستند. هراکليتوس فيلسوف متفکر نيز کائنات را به مثابه آتشي که تا ابد خواهد سوخت، مشاهده کرد و آتش را شکل تشکيل نيافته ماده مي داند.

اين چهار عنصر نمادي، پس از ترکيب با ويژگي هاي استانبول به کميته انتخاب کننده پايتخت فرهنگي اروپا داده شد.

گروه مسئول آمادگي ترکيه به هنگام معرفي نامزدي استانبول به عنوان پايتخت فرهنگي اروپا ، اين چهار عنصر را با تلفيق يک آرزو چنين بيان کرد: "اميدواريم که استانبول با مشاهده واقعيت خويش، با جهان يکپارچه شود و زماني که با عبور به ماوراء اعصار، طرح هاي فرهنگي جديدي را ارائه مي کند، نامش به اندازه خاک، باد، آب و آتش حياتي و جاودانه باشد."

آمادگي براي پايتختي فرهنگي استانبول در سال 2010 ميلادي به پايان رسيده و "آژانس استانبول، پايتخت فرهنگي 2010 اروپا" با ترتيب دادن يک نشست معرفي و اطلاع رساني جدول زماني طرح ها و برنامه هايي را که مردم استانبول و بازديد کنندگان از اين شهر مي توانند در طول سال 2010 شاهد آن باشند ، اعلام کرده است.

بي شک دولت ترکيه انتخاب استانبول را به عنوان پايتخت فرهنگي اروپا از قبل هدف گذاري کرده بود.

در اقدامات آمادگي استانبول براي پايتختي فرهنگي اروپا در سال 2010 براي اولين بار منابع دولتي از سوي نهادهاي مدني مورد استفاده قرار گرفت.

از آنجايي که ترکيه هنوز به عضويت اتحاديه اروپا درنيامده، استانبول نتوانست کمک مالي قابل توجهي از اين اتحاديه براي اجراي طرح هايي که در سال 2010 انجام مي يابد، دريافت کند و به همين علت همه طرح هاي موجود فقط از سوي دولت ، حمايت مالي شد.

طبق برنامه هاي پيش بيني شده قرار است در سال جاري بيش از 400 طرح فرهنگي در استانبول به اجرا درآيد. اين طرح ها از ميان بيش از دو هزار طرح پيشنهادي انتخاب شده و 132 طرح از هم اکنون به پايان رسيده است.

برنامه هاي امسال در سرفصلهايي همانند هنرهاي تجسمي، تئاتر، اپرا ، موسيقي، سينما شامل فيلمهاي مستند و انيمشن، هنرهاي تجسمي، فرهنگ شهرنشيني، ميراث فرهنگي و موزه ها ، تعليم شهرنشينان، طرحهاي شهري و طرحهاي گردشگري و شناساندن استانبول اجرا مي شود.

هماهنگي با طرح شناساندن استانبول در پيش از انتخاب به عنوان پايتخت فرهنگي اروپا در سال 2010 ميلادي، برنامه هاي مربوط به آداب و رسومي که ارزش هاي گذشته را به نسل هاي کنوني و آينده منتقل کرده و امروزه نيز به حيات خود ادامه مي دهد، تحت عنوان "خاک" جمع شده اند.

در روند اجراي برنامه هاي تحت عنوان "خاک" که از آغاز سال تا اول فصل بهار ادامه خواهد يافت، استانبول به طور رسمي برنامه هاي مربوط به پايتختي فرهنگ اروپا را اجرا خواهد کرد.

در بخش "آتش"، يعني در بخش آخر نيز طي مراسم اختتاميه اين عنوان را به پايتخت فرهنگي اروپا 2011 تحويل خواهد داد.

در راستاي برنامه هاي تدويني، معرفي استانبول در کشورهاي اروپايي و نيز نشستهايي که در اروپا تشکيل مي شود صورت خواهد گرفت و به طور نمونه در ميادين بسياري شهرهاي مهم اروپايي تابلوهاي معرفي استانبول نصب خواهد شد.

در سال 2010 همه روزه روزنامه اي با عنوان "استانبول، انرژي 2010" در سطح شهر که حاوي برنامه هاي روزانه فرهنگي استانبول مي باشد، منتشر خواهد شد.

بخش تاريخي استانبول که در داخل باروهاي قصر توپ قاپي جاي گرفته و در گذشته با نام "سور سلطاني" يعني باروي سلطان شناخته مي شد ، بعد از اعلام استانبول به عنوان پايتخت فرهنگي اروپا در سال جاري ميلادي به فضاي ساحلي و يک پارک موزه ها تبديل شده و در چارچوب طرح موسوم به

" ويزيون استراتژيک باروي سلطاني" که از سوي آژانس استانبول پايتخت فرهنگي اروپا اجرا مي شود، موزه هايي چون : موزه کاخ توپ قاپي ، موزه باستان شناسي استانبول، موزه آيا ايريني و موزه ضرابخانه سلطنتي به سطح استانداردهاي جهاني رسانده شده اند.

در حالي که پارک گلخانه ، مطابق با مفهوم تاريخي خود و به شکل ساحلي سرسبز ، دوباره طرح ريزي شده ، موزه باستان شناسي استانبول نيز بر اساس يک موزه امپراتوري دوباره بازسازي خواهد شد.

طرح اصلي اين پروژه را "شرکت بين المللي مشاوره طراحي هاي کلان موزه " که طرح هاي بسيار مهمي شامل مرمت موزه ويکتوريا و آلبرت در انگليس ، موزه بزرگ قاهره در مصر و موزه گوگنهايم در بيلبائوي اسپانيا را اجرا کرده ، تهيه کرده است.

استانبول به عنوان يک شهر، در جغرافيايي قرار دارد که در طول تاريخ سه دين الهي موجود بر روي کره خاکي در آنجا ظهور کرده است .

استانبول که تا به امروز پايتختي سه امپراتوري بسيار بزرگ را عهده دار بوده، به سه دين متفاوتي که در کالبدش جاي گرفته، امکان زندگي در کنار يکديگر را براي آنان فراهم کرده است.

با درنظرگرفتن اين مساله، در چارچوب فعاليتهاي استانبول پايتخت فرهنگي سال 2010 اروپا ، برنامه مستندي از روزهاي مقدس سه دين اسلام، مسيحيت و يهود ، اجرا خواهد شد. البته گوشه اي از اين برنامه در مراسم افتتاحيه نيز به اجرا درامد و کروه سرودي متشکل از مسيحيان ، مسلمانان و يهوديان اجراي برنامه کردند.

طرح اين برنامه مستند باعنوان"روزهاي مقدس دراستانبول"که هدف از آن معرفي کلي ساختار فرهنگي مبتني بر دين استانبول پايتخت فرهنگي سال 2010 اروپا به توده وسيعي از مردم مي باشد، تدوين شده است.

در چارچوب اين برنامه مستند؛ جشنها، مراسم و فعاليتهاي ويژه در ايام سوگواري، مراسمي که در روزهاي خاص و اعياد ويژه هر دين در استانبول برگزار مي گردد، معرفي مي شود.

از جمله اين آيين مي توان به جشنواره خضر و الياس، مراسم روزه داري در محرم ، مراسم روز عاشورا، عيد يهوديان ، عيد نوئل ، عيد سابوروي سوريانيان و مراسم شب قدر اشاره کرد که در قالب يک فيلم مستند به تصوير کشيده خواهد شد و قرار است اين فيلم که براي معرفي موجوديت فرهنگي استانبول و براي کمک به گردشگري عقيدتي - فرهنگي در ترکيه در تاريخ اکتبر سال 2010 اکران شود.