پول نیوز - باشگاه ورزشی در بسیاری از کشورهای جهان بنگاهی پربازده برای سرمایه گذاری به شمار می رود. این در حالی است که در ایران باشگاه داری وضعیتی متفاوت دارد.

به گزارش گروه اقتصاد کلان پول نیوز، کار ویژه یک باشگاه ورزشی موفقیت و کسب افتخار در میدان های ورزشی است؛ کارویژه یی که با توجه به ویژگی های جهان امروز تفاوت های زیادی با دهه های گذشته یافته و با محاسبات هزینه-فایده ی اقتصادی در آمیخته است. در سال های اخیر با توجه به رشد سرمایه گذاری خصوصی در بخش های مختلف، باشگاه های ورزشی به یکی از مهمترین بنگاه های جذب سرمایه تبدیل شده اند تا جایی که به اعتقاد برخی کارشناسان، سرمایه گذاری و درآمدزایی در صنعت ورزش، همپای صنایعی همچون سینما و گردشگری (توریسم) رشد کرده است.

در این زمینه یادآوری چند نکته لازم و ضروری است:

1-همچنان که گفته شد کارکرد اصلی باشگاه های ورزشی کسب موفقیت و قهرمانی است. با این حال، باشگاه ها تنها با تکیه بر فعالیت ورزشی نمی توانند به کار خود ادامه دهند. پیوند بین درآمدزایی و موفقیت ورزشی چنان است که بسیاری از کارشناسان باور دارند نتیجه ی فعالیت های ورزشی باشگاه ها تا حد زیادی متاثر از سودآوری اقتصادی این باشگاه ها است زیرا موفقیت های ورزشی یک باشگاه زمانی چشمگیر خواهد بود که آن مجموعه از لحاظ اقتصادی و رفاهی مشکلی نداشته باشد.

2- یکی از رایج ترین راه های درآمدزایی باشگاه های ورزشی، بستن قرارداد با یک حامی مالی معتبر (اسپانسر) است. باشگاه ها با جذب حامی مالی، فرصت هایی برای تبلیغات را در اختیار بنگاه های اقتصادی قرار می دهند و در برابر، بخشی از هزینه های خود را از این راه تامین می کنند.

3- دریافت حق پخش تلویزیونی از مهمترین منابع درآمد باشگاه ها است. این حق پخش در باشگاه های ورزشی فوتبال بیشتر از دیگر رشته در دنیا به چشم می آید. میزان درآمد حاصل از فروش حق پخش تلویزیونی در بودجه بندی باشگاه های مختلف جهان متفاوت است و به طور میانگین بین 25 تا 55 درصد بودجه ی باشگاه ها از این راه به دست می آید.

4- فروش پوشاک و محصولات ورزشی باشگاه ها به همراه دیگر کالاهای دارنده ی برند (نمانام) باشگاهی، درآمدی قابل توجه را در اختیار باشگاه های حرفه یی می گذارد. برای نمونه، باشگاه فوتبال «منچستر یونایتد» انگلیس دارای فروشگاه های زنجیره یی در این کشور است که لوازم ورزشی مانند پیراهن، کفش، کیف، ساعت و ... به فروش می رساند. برخی از این کالاها به صورت اختصاصی برای هواداران منچستریونایتد طراحی و تولید شده است.

5- برخی از باشگاه های ورزشی با فروش بازیکنان برای خود درآمدزایی می کنند. شماری از باشگاه های کوچک با پرورش استعداد های ورزشی، آن ها را به بازیکنانی بزرگ تبدیل می کنند و با قیمتی مناسب به تیم های بزرگ می فروشند.

6- درآمدزایی باشگاه های ورزشی تنها به موردهای یاد شده محدود نمی شود زیرا باشگاه ها از روش های گوناگونی برای رسیدن به سود اقتصادی بهره می جویند. مشارکت در طرح های بزرگ عمرانی، هتل داری، خرید سهام شرکت های تجاری و .... می تواند در زمره ی فعالیت های اقتصادی باشگاه های ورزشی قرار گیرد.

با وجود راهکارهای یاد شده، باشگاه های ما از درآمدزایی بازمانده و به شکل بنگاه هایی درآمده اند که بار بسیاری از آن ها بر دوش دولت افتاده یا به خاطر زیان دهی متلاشی شده و می شوند. برخی از دلیل های این مساله را می توان به شرح زیر برشمرد:

1-دولتی بودن باشگاه های ورزشی مهمترین مشکل در راه درآمدزایی است. بسیاری از باشگاه های ورزشی ما دولتی یا وابسته به یک نهاد دولتی و بهره مند از ردیف بودجه ی سالانه است. از این رو، مدیران این باشگاه ها توجه چندانی به بحث درآمدزایی ندارند. در این پیوند، «سعید آذری» مدیرعامل پیشین باشگاه «ذوب آهن» اصفهان چندی پیش در پاسخ به این پرسش که با توجه به بودجه ی نزدیک به 10 میلیارد تومانی باشگاه های فوتبال «پرسپولیس» و «استقلال» تهران، این تیم ها بقیه ی هزینه های خود را چگونه تامین می کنند، گفت: به نظر من باشگاه های دولتی توانایی تامین کردن همه ی هزینه ها را ندارند و به همین دلیل این باشگاه ها با رقم های نزدیک به 20 میلیارد تومان بدهی سالانه روبرو هستند. به عبارت دیگر، این باشگاه ها بیشتر از رقم بودجه ی خود هزینه می کنند و مابه التفاوت آن به عنوان بدهی در باشگاه به ثبت می رسد. به نظر من، این دست از باشگاه ها درآمدزایی خاصی ندارند و درآمدزا بودن آنها دور از واقعیت است.

طی سال های گذشته باشگاه های خصوصی همچون «استقلال خوزستان» و «استیل آذین» تشکیل شد اما تجربه ی ناموفقی را از باشگاه داری غیردولتی به نمایش گذاشت؛ ناکامی که با نکته های زیر پیوند می یابد.

2- نبود تلویزیون خصوصی از دیگر مشکلاتی است که به سدی بر سر راه درآمدزایی باشگاه های ورزشی کشور تبدیل شده است. همچنان که گفته شد در بسیاری از کشورها باشگاه های ورزشی نزدیک به 50 درصد درآمد خود را از راه فروش حق پخش مسابقه های ورزشی کسب می کنند اما در ایران به دلیل انحصار پخش تلویزینی در دست رسانه ی ملی، سازمان صدا و سیما رقم دلخواه خود را به فدراسیون های ورزشی می پردازد که چیزی حدود 8 تا 12 درصد بودجه ی باشگاه ها را تامین می کند.

3-فروش محصولات و کالاهای ورزشی با برند باشگاه ها در ایران به 2 دلیل از رونق چندانی برخوردار نیست. از یک سو باشگاه های پرطرفدار کشور با شرکت های معتبر تولید پوشاک ورزشی قرارداد ندارند و در سوی دیگر حق مالکیت انحصاری فروش لباس و دیگر محصولات ورزشی باشگاه ها از ضمانت قانونی بالایی برخوردار نیست. از این رو شاهد هستیم لباس های ورزشی تیم های پرطرفدار در تولیدی های کوچک مختلف تهیه و روانه ی بازار می شود. به طور کلی می توان گفت برند باشگاه های پرطرفدار ایرانی بر خلاف بسیاری از کشورها برای درآمدزایی مورد استفاده ی بهینه قرار نمی گیرد.

4- ضعف مدیریتی یکی از چالش هایی است که ما در بخش های مختلف ورزشی با آن دست به گریبانیم. در چند دهه ی گذشته کمتر باشگاهی با روش های نوین مدیریتی اداره شده است. از آنجا که تیم های ورزشی ایران بیشتر دولتی یا وابسته به دولت هستند مدیریت آن انتصابی است. این مساله موجب شده مدیران غیر ورزشی در راس باشگاه های ورزشی قرار گیرند و کارکردهای مدیریتی آنان همچون درآمدزایی نیز با ضعف های بسیاری همراه شود.

5- ضعف سرمایه گذاری در تیم های پایه یکی از چالش های مهم در مسیر درآمدزایی باشگاه ها است. بسیاری از باشگاه ها به دلیل دولتی بودن مدیرانشان از بودجه ی سالانه برای خرید ستارگان تیم های کوچک استفاده کرده اند که دلیل این مساله نتیجه گرایی صرف این مدیران است. از این رو، پرورش استعدادهای جوان و تیم های پایه مورد بی توجهی قرار گرفته است. به این ترتیب، بحث تیم های پایه به جای ایجاد فرصت به پاشنه ی آشیل باشگاه های ایرانی تبدیل شده است.

با توجه به آنچه گفته شد، موانع پیش روی درآمدزایی باشگاه های کشور ساختاری می نماید. از این رو می طلبد که تصمیم گیرندگان کلان ورزش کشور با برنامه ریزی بلندمدت رفع موانع و مشکلات باشگاه داری حرفه یی در کشور را در دستورکار خود قرار دهند و ضمن توانمندسازی اقتصادی باشگاه ها، مسیر موفقیت های ورزشی باشگاه های ایرانی و به دنبال آن ورزش ملی را هموار سازند.