پول نیوز، محمدعلی دیانتی زاده - مساله بدهی های معوق بانکی به یکی از بزرگ ترین مشکلات و موانع پیشبرد اهداف اقتصادی نظام بانکی دولت تدبیر و امید تبدیل شده که اکنون در حال تلاش برای خروج اقتصاد از رکود تورمی است. اما در کنار بحث وصول معوقات، باید جلوی افزایش آن را نیز گرفت.

اعمال سیاست های نامناسب اقتصادی در سال های گذشته، فقدان انضباط مالی و
شرایط نامطلوب اقتصادی کشور در ایجاد و افزایش حجم معوقات بانکی نقش
داشته اند. ازجمله این سیاست ها می توان به تعیین نرخ سود و بهره بانکی
به صورت دستوری و افزایش سقف تسهیلات تکلیفی اشاره کرد. اجرای ناصحیح فاز
اول قانون هدفمندسازی یارانه ها و شرایط تحریم نیز هر کدام به نوبه خود در
تشدید این پدیده مخرب اقتصادی نقش داشته اند.

به طور کلی، دو عامل
بیرونی و درونی در ایجاد این معوقات دخیل بودند که رکود تورمی، تحریم های
بین المللی و جهش نرخ ارز را می توان ازجمله عوامل بیرونی و نبود
اعتبارسنجی دقیق در بانک ها و نبود نظم و قاعده مشخص در برخی بانک ها برای
پیگیری قضایی مطالبات را نیز می توان ازجمله عوامل درونی ایجاد این معوقات
سنگین به حساب آورد.

تجربه های همکاری طولانی ایران با بانک جهانی، بانک توسعه اسلامی و سایر بانک های بین المللی، برای پیش گیری از ایجاد و افزایش بدهی های معوق بانکی ما را به توانمندسازی وام گیرنده در جذب و صرف تسهیلات رهنمون می کند و راه حل رسیدن به این هدف تجهیز وام گیرنده به خدمات «مدیر طرح» آشنا به ضوابط بانک و درعین حال تهیه دستورالعمل های مربوط به خرید کالا، انتخاب پیمانکار و مشاوران فنی و ناظر از سوی بانک است.

درحال حاضر در کمیته های اعتبارات بانک های کشور پس از بررسی مطالعات امکان سنجی تهیه شده توسط مشاوران دریافت کننده تسهیلات و طی مراحل قانونی و دریافت وثایق و توافق نامه ها، وام برای تامین مالی پروژه تخصیص می یابد و بانک انتظار دارد که اقساط تسهیلات در زمان های مورد توافق تأدیه شود. هرچند به نظر می رسد که این رویه در مرحله تدوین پروژه مناسب باشد، اما در مرحله اجرا، وجود ضوابط بانکی مناسب و حضور مشاور مدیریت طرح در کنار وام گیرنده برای مدیریت اجرای ضوابط فوق الاشاره، منجر به توفیق دریافت کننده تسهیلات در پیشبرد پروژه و همزمان تأدیه اقساط در چارچوب ضوابط بانک، خواهد شد.

در بانک های بین المللی، وام گیرندگان ملزم به رعایت استفاده از دستورالعمل خرید کالا و انتخاب مشاوران فنی، ناظران و پیمانکاران و به کارگیری خدمات مدیریت طرح می شوند و این الزامات و هزینه های آن در متن قرارداد وام لحاظ می شود و یک واحد ویژه به عنوان حلقه واسط بین وام گیرنده و کمیته وام یا کمیته اعتبارات بانک، با داشتن تخصص های لازم بر رعایت این دستورالعمل نظارت می کند تا از انحراف منابع مالی بانک به خارج از طرح و ایجاد بدهی های معوق به بانک جلوگیری کند. این واحد همچنین نحوه هزینه کرد وام و اجرا و شفافیت کامل مناقصات و مزایده ها و به کارگیری پیمانکاران و مشاوران را به بانک گزارش می دهد.

بخش تدوین پروژه نیز که طراحی و امکان سنجی آن توسط مشاوران ذیصلاح انجام می شود، دارای ساختار شفاف، قوانین صریح و روند قانونی و مناسبی است، اما در بخش اجرای پروژه، الزام وام گیرنده به رعایت دستورالعمل خرید کالا، انتخاب مشاور یا پیمانکار مشهود نیست. بنابراین تبیین قوانین و همچنین الزام به تقویت وام گیرنده با به خدمت گرفتن مدیر طرح مسلط به قوانین و مقررات با توانمندی یادشده از جمله ضروریات بانکی کشور است.

از دیگر راهکارهای موثر در تحقق کاهش مطالبات معوق؛ اجرای دقیق بخشنامه ها و دستورالعمل های صادره از سوی بانک مرکزی و نظارت برحسن اجرای آن، نظارت دقیق بر مصرف تسهیلات اعطایی در بخش های اقتصادی مرتبط و جلوگیری از جابه جایی آن به دیگر بخش ها و ایجاد شرکت های مشاوره سرمایه گذاری و خدمات مدیریتی به صورت طرف قرارداد با بانک ها برای بررسی بیشتر برنامه کاری ارائه شده به بانک ها است.

همچنین الزام شخصیت های حقوقی به ارائه صورت های مالی و اعلام وضعیت سیستم AIS بنگاه به بانک با تأییدیه شرکت های مشاوره سرمایه گذاری و خدمات مدیریتی طرف قرارداد بانک، اخذ وثایق و تضمین های لازم و کافی و شناسایی سایر دارایی های مشتریان، اعتبارسنجی هر نوع مشتری براساس تفکیک شخصیت حقیقی یا حقوقی برای پرداخت هر نوع تسهیلات و توجه نکردن به هر نوع گردش مالی حساب های اشخاص حقیقی دخیل در مدیریت شرکت ها براساس اصول حسابداری (اصل تفکیک شخصیت) و راه اندازی سیستم اعتبارسنجی مشتریان برای ارزیابی مشتریان و تضمین کنندگان از دیگر راهکارهای کاهش مطالبات معوق است.

علاوه بر این ها، تسریع درجمع آوری اقساط معوقه بدهی های ایجادی دولت از منابع داخلی بانک ها، واگذاری سهام شرکت های دولتی بدهکار به بانک ها با در نظر گرفتن انتقال 1+50 درصد سهام شرکت های مربوط برای ایجاد امکان دخالت در امور مدیریتی بعد از بررسی لازم و صدور تأییدیه توسط شرکت های مشاوره مدیریتی ازجمله راهکارهای کاهش میزان مطالبات معوق بانکی است.