پول نیوز - گزارش بانک مرکزی از تغییرات اسناد مبادله شده بانک مرکزی می گوید که «ارزش اسمی چک های برگشتی» در ماه پایانی پاییز امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل در حدود 24 درصد افزایش یافته است؛ اما نتایج تحلیلی از این گزارش می گوید که از «مقدار واقعی ارزش چک های برگشتی» در حدود 4 درصد کاسته شده است. آمار چک های برگشتی در شاخص های ماهانه اقتصادی از جانب بانک مرکزی منتشر می شود، این گزارش در پایگاه بانک مرکزی در دسترس عموم قرار گرفته است و روند اسناد مبادله شده و میزان چک های برگشتی را از نظر ارزش و تعداد به تصویر می کشد. در این گزارش ابتدا به بررسی آمار و گزارش های بانک مرکزی پرداخته و بعد از آن با محاسبات و تحلیل این داده ها، مقدار واقعی چک های برگشتی در ماه های اخیر را استخراج می کنیم.  کاهش ماهانه چک های برگشتی در آخر پاییز آمار منتشرشده از روند ارزش چک های برگشتی در سه ماه سوم امسال، نشان می دهد که بعد از شوک افزایشی در آبان ماه، این روند در آخرین ماه پاییز، تغییر مسیر داده و از میزان چک های برگشتی کاسته شده است. گزارش بانک مرکزی بیان می کند ارزش چک های برگشتی در آذرماه به 4 هزار و 530 میلیارد تومان رسید، این در حالی بود که این رقم برای آبان امسال در حدود 5 هزار و 329 هزار میلیارد تومان گزارش شده بود؛ بنابراین در طول یک ماه، 15 درصد از ارزش اسمی چک های برگشتی کاسته شده است. همچنین این آمار می گوید که در اولین ماه پاییز رقم چک های برگشتی 3هزار و 675 میلیارد تومان بوده است، اما می توان آمار چک های برگشتی را از نظر تعداد نیز مقایسه کرد. بر این اساس در مهرماه سال جاری حدود 425 هزار فقره چک برگشت خورد، این رقم در دومین ماه پاییز با 3/4 درصد رشد، به 442 هزار فقره چک رسید، این روند در آذرماه تغییر مسیر داد و مسیر کاهشی را در پیش گرفت. بر این اساس، در این ماه تعداد چک های برگشتی با کاهش 8/1 درصدی حدود 435 هزار فقره گزارش 

شد.

بر اساس مجموع تعداد و ارزش چک های مبادله شده در هر ماه، می توان به طور متوسط ارزش هر چک را برآورد کرد، محاسبات در این بخش نشان می دهد که ارزش تقریبی هر چک برگشتی در مهرماه در حدود 6/8 میلیون تومان بوده است، در ماه دوم پاییز، ارزش هر چک برگشتی نسبت به ماه پیش 40درصد افزایش یافت و به 6/12 میلیون تومان رسید؛ اما در ماه آذر از مقدار این افزایش تا حدودی کاسته شد، آمار روایت می کند که ارزش تقریبی هر چک برگشتی در این ماه با 13 درصد کاهش به حدود 4/10میلیون تومان رسید. آمار چک های برگشتی در اقتصاد نشانه هایی از وضعیت کسب و کار را به تصویر می کشد، به همین دلیل افزایش رکود در جامعه و قفل شدن چرخه خرید و فروش می تواند بر میزان افزایش چک های برگشتی تاثیرگذار باشد. کم شدن تقاضا برای خرید کالا و به تعویق انداختن آن در شرایطی که پیش بینی ها کاهش قیمت را در زمان آتی نشان دهد، از عوامل افزایش در برگشت چک ها بوده است؛ اما آیا می توان با مقایسه روند تغییرات در تعداد و ارزش چک های برگشتی، تصویر درستی از نوسانات این شاخص اقتصادی در کشور ارائه کرد؟ تعدیل چک های برگشتی به مقدار واقعی برخی از کارشناسان معتقدند، برگشت چک ها را می توان به عنوان شاخصی از «اعتماد بازار» مورد ارزیابی قرار داد؛ با این حال نمی توان به عنوان مثال «ارزش» چک های برگشت داده شده را به عنوان این شاخص مد نظر قرار داد. چرا که انتظار می رود در پی تورم بالای چند سال گذشته، ارزش «اسمی» مبادلات افزایش یافته باشد و همراستا با این افزایش اسمی، ارزش ریالی چک های برگشت داده شده نیز بالا برود؛ بنابراین می توان انتظار داشت که بر مجموع مبالغ چک ها در زمان تورم افزوده شود. این امر دقت مقایسه وضعیت چک های برگشتی را در بلندمدت کاهش می دهد؛ بنابراین برای مقایسه واقعی ارزش چک های واقعی باید اثر تورمی را از مجموع مبالغ اسمی بیرون کشید، در نتیجه با مقایسه واقعی ارزش چک های برگشتی می توان یک تصویر با درصد خطای کمتر در بازه زمانی معین به نمایش گذاشت. علاوه بر این، با قرار دادن ارزش واقعی و ارزش اسمی چک ها می توان اثر تورم بر میزان مبالغ برگشتی چک ها را در طول زمان مشاهده کرد. آمار بانک مرکزی از نوسانات چک های برگشتی می گوید که ارزش اسمی این اسناد در فروردین سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل در حدود سه درصد کاهش یافته بود، حال آنکه آمار تحلیلی حاکی از آن است که ارزش واقعی (ارزش اسمی منهای تورم) چک های برگشتی در مقیاس سالانه در حدود 32 درصد کاهش یافته است. در این گزارش اگرچه مقدار نقطه به نقطه مقدار واقعی و اسمی چک های برگشتی متفاوت بوده است؛ اما روند در هر دو مقدار از ابتدای سال تاکنون صعودی بوده است.

مقایسه نقطه به نقطه (ماه مذکور نسبت به ماه مشابه سال قبل)
ارزش اسمی چک های برگشتی در طول سال بیان می کند که این شاخص در آبان ماه
امسال به بیشترین مقدار خود رسید، ارزش اسمی چک های برگشتی در این ماه نسبت
به مدت مشابه سال قبل در حدود 33 درصد رشد داشته است، اما اگر اثر تورمی
را از مبالغ چک های برگشتی کنار بگذاریم، در واقع حدود یک درصد به ارزش
چک های برگشتی افزوده شده است.بنابراین مقایسه ارزش واقعی چک های برگشتی در
این مدت بیان می کند که با گذشت زمان و از ابتدای سال تاکنون، ارزش چک های
برگشتی در حال تغيير بوده است.

ارزش واقعی چک ها در فصل پاییز آمار تحلیلی بیان می کند که ارزش واقعی چک های برگشتی در مهرماه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل در حدود 18 درصد کاهش یافته است، اما گزارش بانک مرکزی می گوید: ارزش اسمی چک های برگشتی در مقایسه با مهرماه سال قبل حدود 12 درصد افزایش یافته است، همچنین آبان تنها ماهی است که ارزش واقعی اسناد برگشتی نسبت به مدت مشابه سال قبل، افزایشی بوده است. آمار منتشر شده از آذرماه نشان می دهد، ارزش اسمی چک های برگشتی نسبت به مدت مشابه سال قبل در حدود 24 درصد افزایش یافته است، حال آنکه ارزش واقعی چک ها در ماه آخر پاییز نسبت به مدت مشابه سال قبل در حدود 4 درصد کاهش یافته است.

در نتیجه می توان دریافت که «ارزش واقعی نقطه به نقطه چک های
برگشتی» در طول زمان نسبت به ابتدای سال افزایش یافته است که این روند ممکن
است در ماه های آینده ادامه یابد و دور از ذهن نیست، مبلغ واقعی چک ها در
ماه های زمستان در مقایسه با سال قبل افزایش یابد.